اين است كه بعضى از حكما مرائه جمليه نمى‌گرفت، به عذر اينكه اغرا مى‌شود بر مباشرت، و [مباشرت‌] به بنيه مضرّ است، سهل است اگر اجماع فقها- رضوان اللّه عليهم- بلكه ضرورت مذهب، بلكه ضرورت دين، بر جواز تداخل اغسال نبودى و گاه استحسانات عقليه نيز فقهاء- رضوان اللّه عليهم- نفرمودندى، مثل اينكه «علل الشّرع معرّفات و تداخلها جائز» هرآينه، سوغ اين بود كه گفته شود: براى هر وقاعى، غسلى بايد بشود، اگر از مدارك استنباط مى‌شد، تا تقليل شود، در ضعف به تخييل تثقيل تغسيل. ولى خلاف اجماع، بر هيچ مجتهد جايز نيست، و «تشريع» بر همه حرام است، و دين سمحه سهله، [اين مسائل را] آسان فرمود، و كثرت ادرار بذر را، در جائى كه ضرر داشته باشد، با امر به احتراز از ضرر، منجبر فرمود.

و بالجمله، با احكام كار نداريم اينجا، و آمديم بر سر مسأله طبيه كه اين، التذاذ كامل، و اين اضرار وافر است، بايد مراقب بود و شهوت‌رانى را، بر حفظ خود نبايد ايثار كرد. و لهذا بعضى ذكر كرده‌اند كه:

در اغلب، تا سى [سالگى‌] حاجت به بيانى نيست كه سنّ جوانى است، و امّا در اسنان‌ [٢] ديگر، از سى سالگى تا چهل، در [هر] شبانه روزى، مرّة واحدة، و از چهل تا پنجاه سالگى، در دو شبانه روز مرّة، و از پنجاه تا شصت، در چهار شبانه روز مرّة، و از شصت تا هفتاد، اگر صحيح المزاج باشد، ماهى ثلاث مرّات، و از هفتاد تا هفتاد و پنج، ماهى مرّة، و از آن، تا هشتاد [سالگى‌]، در يك سال مرّة، و از هشتاد الى مافوق، جايز نيست اصلا.

و اينها كه مذكور شده، از باب «اكثر ما يتّفق» است، سيّما در عقود ما قبل اخير، پس اولى آن است كه از مقدار زرع، زياد نرود، در اين عقود اخيره.

[١] - اين كلام ابن سينامشهور است.
[٢] - اين كلمه به عنوانجمع «سنّ» درست نيست، و بهتر بود از كلمه «سنين» استفاده مى‌شد.