[ترجمه: اگر فرود آمدنش لازم و واجب بود، تا چيزهاى نشنيده را بشنود و با دانا شدن به رازهاى پنهانى، به عالم خود عود كند، امّا بايد بگوئيم: اين مقصودش تأمين نگشت!]

مأخوذ است از مثل سائر: «اتّسع الخرق على الرّافع» يعنى: نفس به مقصود نمى‌رسد و تأكيد مى‌كند اين را، به قولش:

[١٨.]

و هى الّتى قطع الزّمان طريقها

حتّى لقد غربت بغير المطلع‌

[ترجمه: زمان، راه او را بريد و كج كرد، تا در غير محلّى كه برآمده بود، غروب و افول كند.]

كنايت است از اين كه: [سير و سفر راز آلود نفس‌] به غايت نمى‌رسد، چه به غايت رسيدن، آن است كه از مبدئى كه آمده است، به آن منتهى شود: «كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ». [١] يعنى: بسيارى را مى‌بينيم به غايت نمى‌رسند و قليلى كه مى‌رسند، چون معلومات، غير متناهيّه است، احاطت به جميع نمى‌كنند: «وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا». [٢] و [نيز:] «لا يُحِيطُونَ بِشَيْ‌ءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِما شاءَ». [٣]

[١٩.]

فكأنّما برق نألّق بالحمى‌

ثمّ انطوى فكأنّه لم يلمع‌

[ترجمه: چنان بود كه گويا در قرقگاه، برقى درخشيد و خاموش شد، مثل آنكه اساسا ندرخشيده بود!].

[اين بيت،] تأكيدى است از براى ما قبل، به قلّت زمان استكمال كه: مدّت اتّصال نفس به بدن، به برقى مى‌ماند كه بدرخشد و خاموش شود و گويا نبوده، نسبت به‌

[١] - اعراف/ ٢٨.
[٢] - اسرى/ ٧٨.
[٣] - بقره/ ٢٥٦.