أسرار الحكم - محقق سبزوارى - الصفحة ٣٥٦

و لا شنع الواشى بصدّ و هجرة

و لا ارجف اللّاحى ببين و سلوة

[١] و مثل [اين گفتار مولوى‌]:

بشنو از نى، چون حكايت مى‌كند

از جدائى‌ها، شكايت مى‌كند

[٢] و مثل:

متّحد بوديم و يك جوهر، همه‌

بى‌سر و بى‌پا، بديم آن سر همه‌

يك گُهر بوديم، همچون آفتاب‌

بى‌گره بوديم و صافى، همچو آب‌

[٣] چون به صورت، اه و مثل:

مرغ باغ ملكوتم، نيم از عالم خاك‌

چند روزى، قفسى ساخته‌اند از بدنم‌

[٤] و از اين مقالات- منظوم و منثور- در كلامشان بسيار است.

و امّا اهل حكمت اشراق: از شيخ اشراقى نقل كرديم كه: نور را، جميعا از نور اقهر ابهر و انوار قاهره و انوار اسپهبديّه فلكيّه و اسپهبديه صياصى عنصريه، حتّى انوار عرضيّه حقيقت بسيطه واحده داند.

و اختلاف و تباين نيست، مگر به «غنا» و «فقر» و «تمام» و «فوق التّمام» و «شدّت» و «ضعف»، چون ظلّ و ذى ظلّ. پس، با سنخيّت و نفى تباين نوعى و عدميّت ظلمت و بودن كل، انوارى بعض آنها فوق بعض، اگر انوار عرضيّه چون اشعه شمسيه بگويند: «ما به حسب سنخ و اصل حقيقت، در انوار قاهره عقول كليّه بوده‌ايم، و در علم حضورى آنها، مشهود بوده‌ايم»، درست است، چه جاى آنكه انوار اسپهبديه بگويند، خاصّه آنان كه به كليّت عقليّت رسيده‌اند و اگر حنين و انين داشته باشند، بجاست، تمام وصول خواهند. مصرع: مرا فرات ز سر بر گذشت و تشنه‌ترم. بيت‌

شربت الحبّ كأسا، بعد كأس‌

فما نفد الشّراب و لا رويت‌

و امّا از اهل حكمت مشّاء، هر چند از ظواهر كلمات بعضى از آنها تباين وجودات به ذوات بسيطه مى‌نمايد، ولى اين باطل است، و الّا فشبهة ابن كمونه لا