مجبور شده از راه استعاره، كنايه و تشبيه وارد شود؛ مثل آيه نور.[١] در اين آيه تشبيه به كار رفته است. حال ممكن است يك اهل زيغ بگويد: خدا همان نور است. تشابهات عرضى مثل آيات «وجه الله» «يدالله» الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى‌ و ... اينها در اصل، متشابه نبودند و به معناى استعاره‌اى در لغت به‌كار رفته‌اند؛ «استوى» در لغت عرب به معناى استيلا بوده است. قد استوي بشرٌ علي العراق در اينجا استوى به معناى جَلَسَ نيست؛ بلكه يعنى سلطه پيدا كرد. زمخشرى‌ در كشاف‌ در ذيل آيه‌ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ[٢] مى‌نويسد: در يكى از كوچه‌هاى مكه از يك دخترك روستايى شنيدم كه در حال گدايى مى‌گفت: عُيينَتي نُوَيضَرَةٌ الي الله و اليكم؛ «چشمان كوچك من، به خدا و شما مردم دوخته شده است.» اين دخترك از اين چشم دوختن، چشم‌داشت را اراده كرده بود؛ نه ابصار و ديدن را. زمخشرى‌ خطاب به اشعرى‌ها مى‌گويد: آيا شما وقتى اين سخن را از اين كودك مى‌شنويد، به جز معناى چشم‌داشت معناى ديگرى مى‌فهميد؟ چطور وقتى كه قرآن اين واژه را به كار مى‌برد، آن را به معناى ديدن معنا مى‌كنيد! لذا مى‌گويد: شما تشابه را بر آيه تحميل كرده‌ايد. در مورد متشابه اصلى هم، قرآن كم نگذاشته است و اهل دقت مى‌فهمند كه اين تشبيه است؛ زيرا نخواسته كه بگويد خداوند حقيقتاً نور است.

٤. قرائت يا تفسير شما از قرآن، طبق كدام زبان است؟ آيا تفسير علامه طباطبايى قرائت‌هاى قديم را نفى كرد؟ آيا مراجع ما از يك روايت برداشت‌هاى متفاوت ندارند؟

* قرآن مى‌فرمايد:

أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِها ....[٣]

[١] . نور، آيه ٣٥.« اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ ...».

[٢] . قيامت، آيات ٢٢ و ٢٣.« وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ* إِلى‌ رَبِّها ناظِرَةٌ». ر. ك: محمود بن عمر زمخشرى، الكشاف عن حقايق غوامض التنزيل و عيون الاقاويل فى وجوه التاويل، ج ٤، ص ٦٦٢. ر. ك: محمدهادى معرفت، نقد شبهات، صص ٣٣٠- ٣٢٩.

[٣] . رعد، آيه ١٧.