معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٧٤ - ١ آيات صفح و آيات جهاد

بررسى نوع دوم نسخ‌

مى‌ماند نوع دوم (نسخ حكم و بقاى تلاوت) كه محل بحث و گفت‌وگوى اهل نظر است. پيشينيان براى اثبات آن، مواردى را يادآور شده‌اند كه در عصر حاضر مورد مناقشه قرار گرفته است.

عمده دليلى كه دانشمندان معاصر- و منكر نسخ- به آن استناد جسته‌اند،

همان وجود تضادّ و تنافى ميان آيات قرآنى است،[١] زيرا اولين شرط قول به نسخ، وجود تنافى (برخورد متضاد) ميان دو آيه ناسخ و منسوخ است، زيرا از وجود اين تنافى و تضاد، به ثبوت نسخ پى برده مى‌شود. و اگر ميان دو آيه برخوردى نباشد، ضرورتى ندارد كه به نسخ قائل شويم!

استاد بزرگوار آيت‌الله خويى‌ (طاب ثراه) تمامى آياتى را كه پيشينيان گمان نسخ برده‌اند، به دليل نبود تنافى ميان آن‌ها، مورد مناقشه قرار داده، و هر دو آيه ناسخ و منسوخ- مفروض- را از محكمات شمرده و معتقد است حكم هر دو آيه ثابت و همچنان نافذ مى‌باشد.[٢]

بررسى آيات منسوخه‌

١. آيات صفح و آيات جهاد

وى اين آيات را متضاد نمى‌داند و مى‌گويد هر يك به شرايط خود بستگى دارند. علاوه بر اينكه، صفح و گذشت در اسلام همواره از اصول اوّليه به‌شمار مى‌رود، و مسلمانان بايد بيشتر جنبه گذشت و بردبارى را رعايت كنند تا تنگ‌نظرى و شدّت و حدّت را.[٣]

[١] . اين در حالى است كه خداوند مى‌فرمايد:« ولو كان من عند غير الله لوجدوا فيه اختلافا كثير»( نساء، آيه ٤) قرآن دليل بر وحيانى بودن خود را، عدم اختلاف ميان گفته‌هايش بيان داشته، در صورتى كه قول به نسخ، مستلزم وجود اختلاف كثير ميان آيات قرآنى است.( ر. ك: آيت‌الله خويى، البيان، ص ٣٠٦.)

[٢] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٢٦٥. اين مورد را نسخ مشروط مى‌داند.

[٣] . سيدابوالقاسم الموسوى الخويى، البيان فى تفسير القرآن، صص ٣٠٨- ٣٠٧.