نيز محكم و متشابه دارد. حتى مسائل عقلى دين و فرعى در فقه نيز محكم و متشابه دارد. البته آگاهان و كسانى كه مقيدند درست حركت كنند، متوجه اين نكته هستند كه محكمات پايه دين است. متشابهات كم است و اكثريت با محكمات است و متشابهات به صورت نادر، گاه در گوشه و كنار پيدا مى‌شوند. لذا اهل انحراف و كسانى كه در دلشان زيغ هست، مى‌كوشند تا اين متشابهات را از لابه‌لاى انبوه دلايل محكم پيدا كنند. انديشمندان و كسانى كه مى‌خواهند درست حركت كنند، معيار را همان محكمات قرار مى‌دهند و متشابهات را بر اساس آن‌ها تبيين و تفسير مى‌كنند، ولى آنان كه داراى انحرافند، به متشابهات بسنده مى‌كنند تا بتوانند بدين وسيله به اهداف خود برسند. پس اين‌گونه برداشت‌هاى سوء چيز تازه‌اى نيست و از روز اول، خود قرآن آن‌را پيش‌بينى كرده است. البته شيوه برداشت‌ها به شرايط زمان بستگى دارد و در هر زمان به‌گونه‌اى است.

ما امروزه در اوج اين ناهمگونى در رفتار با قرآن به وسيله افرادى كه اصطلاحاً به آن‌ها روشنفكران مى‌گويند، قرار داريم. اين كه گفتيم «اصطلاحاً به آنان روشنفكر مى‌گويند»، چون در واقع اينها روشنفكر نيستند. اينها اساساً مانع رشد و پيشرفت فكرند. در واقع مى‌خواهند راه فهم را ببندند. پس اينها روشنفكر نيستند؛ ضد روشنفكراند. روشنفكرى يعنى با يك بينش آزاد به سراغ تمام مسائل دينى رفتن، چه فروع و چه اصول حتى خود قرآن بر اين جهت خيلى تأكيد دارد و مى‌فرمايد:

وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ.[١]

مى‌گويند قرآن را به سوى تو فرود آورديم، تا براى مردم آنچه را به سوى ايشان نازل شده است توضيح مى‌دهى و اميد كه آنان بينديشند.

پس انديشيدن حتى روى بيانات شخص پيامبر مطلوب شرع است. البته انديشيدن به معناى درست فهميدن است. هدف اين باشد كه شخص فرمايش پيامبر را كه تلقى مى‌كند، بفهمد و سعى كند كه به روح و جان كلام ايشان پى‌

[١] . نحل، آيه ٤٤.