معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٤٨ - تركيب و واژههاى سوره

گاه مى‌شود كه يكى از پيروان ما، در شروع كارى، بسم الله الرحمن الرحيم را نمى‌گويد. لذا خداوند آن را روا نداشته، او را دچار برخى ناخوشايندها مى‌گرداند، تا او را ياد آورد، هرگز شكر و ثناى الاهى را از ياد نبرد.[١]

از اين رو، متعلق «باء» در بسم الله، فعلى است متناسب با عملى كه آغاز آن نموده، مثلًا اگر در حال قرائت است؛ تقدير: أقرأ بسم الله ... خواهد بود، ولى مفهوم ابتدا نيز اشراب شده و در حقيقت، أشرعُ يا أبتدئُ قرائتى بسمه‌تعالى است. شروع با نام خدا همان نشانه الاهى است كه بر سر آغاز عمل نشانه‌گذارى مى‌شود، تا مايه بركت و موجب موفقيت شود.

تركيب و واژه‌هاى سوره‌

«حمد» ستايش است. كه با يادآورى صفات و خصال پسنده «محمود» انجام مى‌شود.

«ربّ» به معناى صاحب اختيار كه امر تدبير نيز در دست او است. از ريشه «رَبَبَ» مى‌باشد، لذا ترجمه آن به «پروردگار» كه صرفاً مفهوم پرورش و تدبير را بدهد، درست نيست. زيرا اين مفهوم، متناسب با ريشه «ربّى يربّى تريبتهً» مى‌باشد. ربب، در اشتقاق كبير، مفاد تربيت را مى‌دهد، با اضافه مفهوم صاحب اختيار بودن. كه اگر مقصود از «پروردگار» تركيب اين دو مفهوم باشد، اشكالى ندارد. ظاهراً اطلاق آن بر پروردگار جهان، با همين مفهوم تركيبى است؛ يعنى پرورش دهنده‌اى كه صاحب اختيار است.

«عالمين» به معناى جهانيان است، كه ناظر به جوامع انسانى است. گرچه به ظاهر جمع يا شبه جمع عالم به معناى جهان، تمامى عالم هستى (ماسوى الله) را شامل مى‌شود.

عن جدنا الامام جعفر الصادق عليه الرضوان: ان المراد به الناس فقط،[٢] در قرآن ٧٣ بار استعمال شده، كه مقصود: جهانيان (جوامع انسانى) است.

[١] . صدوق، توحيد، ص ٢٣١.

[٢] . محمد رشيد رضا، تفسير القرآن الحكيم( الشهير بتفسير المنار)، ج ١، ص ٥١.