معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٤١ - گستره عنوان صحابه

أَمَانٌ لِأُمَّتِي مِن الِاخْتِلَاف.[١]

لذا ادامه دهنده رؤيت طبق روايتى از پيامبر اكرم، همان سلاله طيبه عترت طاهره هستند.

مولا اميرمؤمنان (ع) در فتح انصار فرموده است:

هُمْ وَ اللَّهِ رَبَّوُا الْإِسْلَامَ كَمَا يُرَبَّي الْفِلْوُ مَعَ غَنَائِهِمْ بِأَيْدِيهِمُ السِّبَاطِ وَ أَلْسِنَتِهِمُ السِّلَاطِ؛

آنان را پروراندند، چنان‌كه كره اسب از شير گرفته را پرورانند. با توانگرى و دست‌هاى بخشنده و زبان‌هاى برُنّده.[٢]

از اين قبيل توصيفات درباره اصحاب پيامبر اكرم- در كلمات بزرگان اهل عصمت- فراوان به چشم مى‌خورد، كه طبق آن‌ها، رسول خدا از صحابه ستايش كرده و آنان را مورد دعاى خير قرار داده است، چنان‌چه در كلمات امام‌ سجاد و امام‌ صادق‌ و امام‌ رضا (ع) آمده است.

گستره عنوان صحابه‌

اكنون اين پرسش مطرح است كه اين‌گونه تعاريف و ستايش‌ها شامل تمام اصحاب مى‌شود- طبق ظاهر اطلاق لفظ- يا عدّه مخصوصى كه به راستى حق صحبت پيامبر را ادا كردند، و آنچه لازم صحابى بودن است را در خود فراهم آوردند؟

به نظر مى‌رسد بايد تعريف جامع و مانعى از صحابه ارائه دهيم تا جايگاه گران‌قدر اين گروه از حاملان پيام رسالت از ديگران جدا شود، و كسانى كه شايستگى اين لقب فخيم را ندارند، بى‌جهت آن‌ها را صحابى به معناى واقعى كلمه ندانيم.

[١] . الصواعق المحرقة، ص ١٤٠. اين حديث را حاكم نيشابورى در مستدرك و متّقى هندى در كنز العمال و محب‌الدين طبرى با سندهاى معتبر آورده‌اند. ر. ك: فيروزآبادى، فضائل الخمسه، ج ٢، صص ٦٠- ٥٩.

[٢] . فِلْو: كره اسب؛ سباط: دست باز و بخشنده؛ سلاط: زبان گويا و برنّده( نهج البلاغه، ترجمه دكتر شهيدى، ٤٤٣، كلمات قصار، ٤٦٥.)