معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٢١ - امتيازات الميزان در گفتوگو با استاد محمد هادى معرفت

الفاط است و ربطى به تفسير ندارد.

تفسير، يعنى اگر در بيان آيه، نقطه ابهامى وجود دارد، با كدام اصول عقلائى رفع مى‌شود.

آقاى‌ خويى‌ مى‌فرمايند: ما همان گونه كه در محاورات عمومى به اصول و مقررات عقلائيه مراجعه مى‌كنيم، در قرآن نيز اين گونه عمل مى‌كنيم. ما عرض مى‌كنيم: استاد بزرگوار! اين مربوط به ترجمه تحت‌اللفظى كلمات است، نه تفسير. تفسير، يعنى رفع ابهام. در روايت مى‌فرمايد: من فسر القرآن برأيه‌ و نفرموده‌ من ترجم القرآن‌. گاهى در تفسير قرآن، غموض پيدا مى‌شود، در آن صورت به تفسير نياز دارد و اگر غموض پيدا نكند، نيازى به تفسير نيست.

شما مى‌گوييد:

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ‌

سپاس مر پروردگار جهانيان را

اين تفسير نيست، ترجمه است. اما اگر در برابر شما دانشمندى بود و درباره اين آيه پرسش‌هايى مطرح كرد كه مثلًا رب با خالق فرق دارد؟ يا اين جهانيان به چه معنى است؟ اين پرسش‌ها را با كدام اصول عقلائيه مى‌توان پاسخ گفت؟ پاسخ اين پرسش‌ها نيازمند مطالب ديگرى است.

يا فرض كنيد آيه شريفه مى‌فرمايد:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ‌[١].

اين آيه لحن تهديد دارد. در اين كه چگونه و چرا خداوند، حائل مى‌شود و اصلًا معنى آيه چيست و اين چگونه تهديدى است؟ اينها همه ابهام دارد و نيازمند تفسير است.

اكنون اين آيه را چگونه با اصول مقرره عقلائيه مى‌توانيد تفسير كنيد؟ كدام اصل، اصالةالحقيقه؟ اصل عدم قرينه؟ اصالةالاطلاق؟ همه اين اصول عقلائيه را جمع كنيم، لغت را هم مى‌آوريم. آيا مى‌توان ابهام آيه را برطرف ساخت؟ آيا اينها مى‌توانند براى ما يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ‌ را روشن كنند؟ بدون شك‌

[١] . انفال، آيه ٢٤.