معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٤١ - نكته قابل تذكر

ياد مى‌كند كه براى عرب معاصر نزول و مردم شناخته باشد، و عظمت و

استوارى آن براى همه آشكار باشد.

در قرآن از عِمارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ‌[١] و أَنْ يَعْمُرُوا مَساجِدَ اللَّهِ‌[٢] ياد مى‌كند. اساساً «عُمرة» از آن جهت گفته مى‌شود كه در طول سال خانه خدا به زايران معمور مى‌باشد. خداوند به‌ ابراهيم‌ و اسماعيل‌- عليهما السلام- در رابطه با خانه كعبه مى‌فرمايد:

وَ عَهِدْنا إِلى‌ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَ الْعاكِفِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ.[٣]

(خانه را آماده سازيد براى طواف‌كنندگان، معتكفان،- كسانى كه پيوسته در آنجا به عبادت اشتغال ورزند- و ديگر عبادت‌گزاران).

از اين‌رو، حسن بصرى‌ (٢٢- ١١٠ ه ق) كه از بزرگان و صاحب‌نظران تابعين به‌شمار مى‌رود و بيشتر فرآوردهاى علمى خويش را از فرمودهاى اميرمؤمنان (ع) به‌دست آورده،[٤] نخستين كسى است كه آيه را به همين خانه كعبه اشارت گرفته است.

ابوالفتوح رازى‌ در تفسير خود آورده است:

حسن بصري گفت: البيت المعمور، خانه كعبه است كه بيت‌الحرام است، او اول خانه كه در زمين بنهادند براى عبادت و معمور به مردمان و خداى تعالى آن را هر سال عمارت كند.[٥]

برخى از مفسران بزرگ‌قدر آن‌را پسند كرده، با عنوان اولين وجه در تفسير خود آورده‌اند.[٦]

در پاسخ به پرسش دوم، علامه‌ ابوالحسن شعرانى‌ در پاورقى‌ تفسير ابوالفتوح‌

[١] . توبه، ١٩.

[٢] . توبه، ١٧.

[٣] . بقره، ١٢٥.

[٤] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التفسير والمفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، صص ٣٨٥- ٣٧١.

[٥] . جمال‌الدين شيخ ابوالفتوح رازى، تفسير روح الجنان و روح الجنان، ج ١٠، ص ٣١٢.

[٦] . بيضاوى، انوار التنزيل و اسرار التأويل، ج ٥، صص ٩٩- ٩٨؛ تفسير ابى‌السعود، ج ٨، ص ١٤٦، سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٩، ص ٣.