معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٣٢ - امتيازات الميزان در گفتوگو با استاد محمد هادى معرفت

استاد معرفت: ايشان گرچه به تصريح، به روايات استناد نكرده است، ولى معلوماتى كه از روايات در اختيار داشته و در ذهن مبارك ايشان بوده، كمك بسيارى به ايشان براى فهم آيات كرده است و در اين شكى نيست.

اين فرمايش ايشان كه قرآن را فقط از ناحيه قرآن بايد فهميد، در رابطه با همان مصطلحات قرآن است، نه در مطلق قرآن. و گرنه آيا ايشان از كتب لغت براى لغات قرآن استفاده نكرده است؟ آيا از تاريخ براى بسيارى از شأن نزول‌ها بهره نجسته است؟ آيا شأن نزول، نقش اساسى در فهم بسيارى از آيات ندارد كه بدون اطلاع از آن، آن آيه قابل تفسير نيست؟ قرآن فرموده:

إِنَّمَا النَّسِي‌ءُ زِيادَةٌ فِي الْكُفْرِ.[١]

آيا بدون مراجعه به تاريخ و شأن نزول، با وسيله‌اى ديگر مى‌توان اين آيه را تفسير كرد؟

علامه واقعاً از لغت و ادب و تاريخ استفاده كرده است. همچنان كه از اندوخته‌هاى ذهنى روايى و دانسته‌هاى دينى، كلامى و فلسفى استفاده كرده است.

بلى! همان‌گونه كه گذشت، ايشان مى‌گويد قرآن مصطلحاتى دارد كه بايد آن‌ها را از خود قرآن به‌دست آورد و اين امرى طبيعى است كه براى فهميدن مصطلحات يك متن، از خود صاحب اصطلاح پرسيده شود. كلمه «قول» در قرآن به چه معنى است و منظور از قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ‌[٢] چيست؟ يا «اذن» در قرآن به چه معنى است. مقصود ايشان در اينجا است و مى‌گويد: بايد معنى اين مصطلحات را از مورد استعمالش در خود قرآن به‌دست آورد. اين درباره مصطلحات قرآن است نه فهم الفاظ و كلمات و تعابير و جمل و تفاسير.

بنابراين، ايشان از سخن خود عدول نكرده و اين مطلب را تنها در يك مورد خاص نگفته است. بلكه در جاى تفسير بر آن اصرار دارد. چگونه ممكن است سخنى بگويد و بر آن اصرار كند و در عمل بر خلاف آن رفتار كند؟ آيا

[١] . توبه، آيه ٣٧.

[٢] . فصلت، آيه ١١.