معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦١٩ - ٢ احيا حق همگانى است

اساساً مرده باشد، مانند زمين‌هاى موات بالأصل كه از انفال محسوب مى‌شود. يا آنكه سابقاً آباد بوده، و سپس ويران گردد. خواه آبادى سابق بالأصل باشد يا بالعرض، آباد بالأصل مانند جنگل‌ها و كناره‌ها و درّه‌هاى سرسبز و مانند آن، كه با گذشت زمان رو به ويرانى گذارده، آبادى آن از بين رفته باشد.

آباد بالعرض، مانند زمين‌هايى كه به‌دست انسان‌ها آباد بوده، سپس ويران گشته است، حتى زمين‌هاى مفتوح‌العنوة، كه در ملك مسلمين قرار داشته، يعنى به عموم ملّت تعلق داشته، با ويرانى از ملك عموم بيرون آمده و هر كس آن را آباد سازد، به او تعلق مى‌گيرد.

همچنين زمين‌هايى كه با دست اشخاص يا گروه‌هايى آباد گشته، سپس رها و ويران شده است، هر كس آن را آباد سازد، به او تعلق پيدا مى‌كند و حق عامر سابق زايل مى‌شود، چنانچه خواهيم گفت.

عمده مطلب اين است كه اطلاق من أحيا أرضاً مواتا فهي له شامل تمام اين زمين‌ها مى‌شود و هرگونه زمين بايرى، كه فعلًا باير است،- سابقه آن هرگونه باشد- مشمول اين حديث مى‌شود. مؤيد اين اطلاق، صحيحه‌ ابى خالد كابلى‌ است:

فمن أحيا ارضاً من المسلمين فليعمرها، و ليؤدّ خراجها الي الإمام من اهل‌بيتي، و له ما أكل منها. فإن تركها و أخربها، فأخذها رجل من المسلمين من بعده فعمرها و أحياها فهو أحقّ بها من الذي تركها ...[١]

هر كس زمينى را آباد و سپس رها نمود تا ويران گشت، آنگاه ديگرى آمد و آن را آباد نمود، زمين به او تعلق مى‌يابد و حق آباد كننده سابق زايل مى‌گردد.

روايت‌ها در اين زمينه متعدد است كه نمونه‌هايى را خواهيم آورد.

٢. احيا حق همگانى است‌

طبق آيه شريفه:

هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَ اسْتَعْمَرَكُمْ فِيها؛[٢]

او شما را از زمين آفريد و به كار آبادى آن گماشت.

[١] . وسائل، ج ٢٥، ص ٤١٥، باب ٣، احياء الموات، رقم ٢.

[٢] . هود، آيه ٦١.