معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٤٦ - سه بخش سوره حمد

زيرا كسره دادن واو را سنگين شمرند. از آن جمله است: «اسادة»- در اصل: وساده به معناى بالش- و «إعاء»- در اصل وعاء- آنگاه شعر ابن مقبل را شاهد مى‌آورد:

إفادة در اصل‌ وفادة به معناى بر كسى وارد شدن و فرود آمدن. إله از همين قبيل است، كه در اصل «وِلاه» از ريشه «الِهَ» در اصل «وَلِهَ» بوده. واو مكسوره در «وِلاه»، و مفتوحه در «وَلِهَ» به همزه بدل شده است.

«وَلَه» به معناى «تَحَّير» يا «فَزِعَ» و «لَجَأ» به يك مفهوم باز مى‌گردد. و «إله» به معناى «مألوه»، مانند «كتاب» به معناى «مكتوب» از آن جهت به خداوند گفته مى‌شود، كه مَلْجَأ و مَرْجِع خلايق است، و همه خلايق هنگام حيرت و سرگردان، به او پناه مى‌برند.

تمامى موجودات، ذاتاً عاجز و نيازمندند، كه به سوى كمال على‌الاطلاق، روى مى‌آورند. از اين جهت «الله» را به معناى «مستجمع جميع صفات كمال» دانسته، زيرا در هر نقص و كاستى به او روى مى‌آورند، از آن جهت كه او، كمال مطلق است.

صدوق‌- عليه الرحمة- با سند متصل از امام‌ حسن عسكرى‌- عليه‌السلام- چنين روايت مى‌كند:

الله هو الذي يَتَألَّهُ إليه عند الحوائج والشدائد، كلُّ مخلوقٍ، و عند انقطاع الرجاء من كلّ مَن دونَه، و تقطّع الأسباب مِن جميع من سواه.[٢]

«الله» نام كسى است كه هر مخلوقى، در هنگام نياز و سختى‌ها، به او پناه مى‌برد. و موقعى كه همه اميدها از همه كس بريده مى‌شود، و تمامى وسايل و اسباب جز او، عاجز و ناتوان گردد.

الرحمن الرحيم: دو صفت از صفات بارز الاهى كه مظهر رحمت واسعه و

عنايت خاصّ پروردگار مى‌باشد. و ياد كردن اين دو صفت، بدين جهت است. كه منشأ تمامى فيوضات و بركات الاهى به‌شمار مى‌روند.

«رحمان» نمايانگر رحمت واسعه، و «رحيم» عنايت خاصّ او را مى‌رساند.

[١] . سيبويه، الكتاب، ج ٢، صص ٣٥٥ و ٤٢٨.

[٢] . معانى الأخبار، ص ٤، باب معنى« الله»، رقم ٢؛ و نيز ر. ك: تفسير به امام عسكرى، ص ٢١، رقم ٥.