معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٤٧ - سه بخش سوره حمد

خداوند را دو گونه عنايت است، عام و خاص، رحمت همگانى، تمامى موجودات را فرا گرفته‌ «وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْ‌ءٍ».[١]

و عنايت خاص، كه نسبت به بندگان شايسته روا مى‌دارد. در دنباله همين آيه آمده: فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ‌ اشاره به رحمت خاص است:

إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ.[٢]

«رحمان» چون بر سعه رحمت دلالت دارد، و مفهوم گسترده دارد، وصف خاصّ الاهى است، و اطلاق آن بر غيرخدا روا نباشد، ولى «رحيم» كه عنايت خاصّ را مى‌رساند، اطلاق آن بر غير خدا نيز جايز باشد. درباره پيغمبر اكرم (ص) آمده:

بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ.[٣]

لذا امام صادق- عليه‌السلام- فرموده است:

الرّحمان، إسم خاصّ، لصفةٍ عامّةٍ، و الرحيم، إسم عامّ، لصفةٍ خاصّةٍ.[٤]

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌، شعار اسلام است، كه هر عملى بايد با نام خدا، با همين تركيب كلامى، شروع شود، تا نشانه الاهى را به خود بگيرد. و مايه بركت و به خوبى فرجام يابد.

امام اميرالمؤمنين- عليه‌السلام- از پيغمبر اكرم- صلى الله عليه و آله و سلم- روايت مى‌كند، فرموده است:

قال الله- عزّ و جلّ-: كل أمر ذي بالٍ لم يذكر فيه بسم الله الرحمن الرحيم فهو أبتر.[٥]

هر كار با اهميتى اگر بسم الله الرحمن الرحيم در آن ياد نشود، ناموفّق خواهد بود.

صدوق‌- عليه‌الرحمه- از امام صادق- عليه‌السلام- آورده است:

[١] . اعراف، آيه ١٥٦.

[٢] . اعراف، آيه ٥٦.

[٣] . توبه، آيه ١٢٨.

[٤] . تفسير صافى، ج ١، ص ٥١ و ر. ك: ابوعلى فضل بن حسن طبرسى، مجمع‌البيان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ٥٤.

[٥] . همان، ص ٥٢.