شخصى در فهم مسائل دينى نه تنها مطلوب شرع نيست، بلكه مطلوب عقلا هم نيست؛ زيرا در علم فقه و دين‌شناسى، مثل ساير رشته‌هاى علوم انسانى و حتى علوم تجربى، جايى براى كاربرد ويژگى‌ها و ادراك شخصى نيست. البته در ساير علوم حاميان ايستاده‌اند و از دستبرد به آن جلوگيرى مى‌كنند، ولى چون دين دايره بسيار وسيعى دارد، متأسفانه كسانى نيستند كه از آن‌ها هراسى باشد؛ لذا در باز است و هر كس به هر گونه يغما مى‌كند. علتش اين است كه افراد زيادى در جامعه هستند كه مثل همين به اصطلاح روشنفكران نمى‌خواهند كاملًا زير بار دين بروند و اين افراد پشتوانه اينها قرار مى‌گيرند. افرادى كه مى‌خواهند از زير بار تكاليف دينى- كه احساس مى‌كنند داراى نوعى مشقت است- فرار كنند، مجال مى‌دهند كه عده‌اى به نام روشنفكر و كسانى كه حقيقت دين را درست نفهميده‌اند، حرف‌هاى مطلوب آن‌ها را ارائه دهند و مورد حسن استقبال آن‌ها قرار مى‌گيرند. اين كار به‌خصوص در زمان ما كه پشتوانه خارجى هم دارند، قدرى بيشتر و پيچيده‌تر است.

در اوايل اسلام، انگيزه‌هايى كه پشتوانه اين گونه افكار بود، غالباً سياسى بود، امّا بالاخره داخلى بود. امّا امروزه متأسفانه انگيزه‌ها كه خيلى هم سياسى است، پشتوانه عظيم خارجى دارد. اين گونه افراد را تأييد مى‌كنند، چه بسا تحسين كنند و حتى كمك كنند. از اين رو، اين افراد هم ماهرانه‌تر كارها را انجام مى‌دهند و هم گستاخى‌شان بيشتر است؛ هر چه دلشان خواست مى‌گويند و از كسى پروا ندارند.

بنده در اين صدد نيستم كه به اينها تهمتى بزنم، بلكه واقعيتى را مى‌خواهم بگويم كه شايد بعضى از اينها خودشان نيز متوجه نباشند كه از كجا به اينها مساعدت فكرى و غير فكرى مى‌شود. همين اندازه بايد به خود بيايند كه ببينند آيا اين گونه افكار و انديشه‌ها و مسائل دينى را به بازى گرفتن به نفع كيست؟ اگر درست بينديشند، مى‌فهمند كه هرگونه ايراد و تشكيك در مسائل دين، امروزه به نفع استعمارگر است؛ چون آن دوره‌اى كه استعمارگران با نيروى نظامى بر كشورها چيره مى‌شدند، تقريباً سپرى شده و بيشتر سعى مى‌شود از