معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٣٤ - د بررسى آيات سهو النبى

غَيْرِهِ وَ إِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطانُ فَلا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرى‌ مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ.[١]

و در سوره كهف گذشت:

وَ اذْكُرْ رَبَّكَ إِذا نَسِيتَ وَ قُلْ عَسى‌ أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هذا رَشَداً.[٢]

در ذيل همين آيه اشارت رفت كه اين قبيل آيات از باب اياك اعني و اسمعي يا جاره است (به تو مى‌گويم تا ديگرى به گوش باشد) و در اينجا خطاب خاص است، ولى مخاطب عام مى‌باشد و همه مردم مقصودند. اين آيه همانند آيه ديگرى است كه در آن آمده است:

وَ إِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ.[٣]

[نزغ: مداخله در كارى براى افساد آن و دسيسه و افساد و شيطنت است.]

پس هرگاه انسان احساس كند كه شيطنتى در كار است، بايد به خدا پناه ببرد تا او را از شر او در امان سازد.

خطاب گر چه به‌صورت خاص است، ولى مخاطب- در حقيقت- عام است و همه مردم مقصودند.

علامه‌ طباطبايى‌ درباره آيه فوق فرموده است:

اين آيه مكى است، و از باب اياك اعني و اسمعي يا جاره نازل گرديده، مانند آيه: وَ قَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتابِ أَنْ إِذا سَمِعْتُمْ آياتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِها وَ يُسْتَهْزَأُ بِها فَلا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ‌[٤] كه در مدينه نازل شد، و مقصود ترك مجالست با كفار و منافقين است. و در آيه سوره نساء اشاره به سابقه نهى شده است كه همان آيه سوره انعام است.

٢. در سوره اعلى مى‌خوانيم:

سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنْسى‌* إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ‌[٥]

اين آيه، به پيغمبر اكرم- ص- اطمينان مى‌دهد كه قرآن را فراموش نمى‌كند:

ما قرآن را بر تو قرائت مى‌كنيم به‌گونه‌اى كه هرگز فراموش نخواهى كرد.

نظير آيه:

[١] . انعام، آيه ٦٨.

[٢] . كهف، آيه ٢٤

[٣] . اعراف، آيه ٢٠٠؛ فصلت، آيه ٣٦.

[٤] . نساء، آيه ١٤٠.

[٥] . اعلى، آيات ٦ و ٧.