معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٠١ - ١«إذن»

بررسى برخى اصطلاحات‌

اينك به بررسى برخى از اصطلاحات ويژه قرآن كه گويايى زبان ويژه قرآن است، مى‌پردازيم:

١. «إذن»

اين واژه در قرآن به معناى «امكان تداوم تأثير بر طبق مشيت الاهى و اراده خاص وى» به كار رفته است. يعنى «تداوم و استمرار افاضه از جانب خداوند» به‌گونه‌اى كه تأثير در عالمِ تكوين بر إذن خداوند متوقف است. يعنى خداوند خاصيت تأثير هر نيروى عاملى را در همان حالت به آن مى‌بخشد؛ به اين معنا كه حالت تأثيرى را استمرار مى‌بخشد و افاضه خود را در آن زمان قطع نمى‌كند، وگرنه هيچ نيروى عاملى نمى‌تواند اندك تأثيرى بگذارد:

وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ‌[١]

اين اراده، اراده حادثه است كه امكان تأثير و تأثر در عالم طبيعت را براى اشياء فراهم مى‌سازد و بدون آن، هيچ عامل طبيعى نمى‌تواند در جهان هستى تأثير بگذارد. مقصود از تداوم افاضه در عالم تكوين همين معنا است. خدا مى‌فرمايد:

وَ ما هُمْ بِضارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ‌[٢]

اگر اذن خداوند يعنى افاضه امكان تأثير از جانب خدا نباشد، امكان ندارد سحر آنان تأثيرى بگذارد، چون عوامل تأثير در عالم هستى متاثر از تأثير ذات حق‌تعالى است؛ زيرا لا مؤثر في الوجود الا الله‌ و جمله ممكنات در ذات خود نيازمندند. همان‌گونه كه ممكنات ذاتاً محتاج افاضه‌اند، اثر آن‌ها در عالم طبيعت- كه از ممكنات است- نيز محتاج افاضه است.

وَ الْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ‌[٣]

يعنى گياه با افاضه امكان تأثير حاصل از جانب پروردگار مى‌رويد و به‌

[١] .« و نخواهيد مگر آنچه خداوند، كه پروردگار جهانيان است بخواهد». تكوير، آيه ٢٩.

[٢] .« و البته به كسى زيان‌رسان نبودند مگر به اذن الهى». بقره، آيه ١٠٢.

[٣] .« و زمين پاك گياهش به اذن پروردگارش مى‌رويد». اعراف، آيه ٥٨.