معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٠٢ - ٢«قلب»

اصطلاح قرآن، اين همان معناى «اذن» در تكوين است كه از آيه مباركه‌ وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ‌[١] استفاده مى‌شود.

همچنين روش قرآن بر آن است كه همه افعال را در عالم وجود به خدا نسبت دهد. خواه فاعل آن كار، فاعل ارادى چون انسان و حيوان باشد، يا فاعل غير ارادى چون خورشيد و ماه؛ اين بدان جهت است كه تنها مؤثر در تحقق افعال هر چه باشد- اعمّ از اختيارى و غير اختيارى- خدا است. او است كه به عوامل مؤثر، توان اثرگذارى و توان تداوم آن را ارزانى داشته است. خداوند مى‌فرمايد:

وَ نُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهُمْ وَ أَبْصارَهُمْ كَما لَمْ يُؤْمِنُوا بِهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ[٢]

يعنى كشش‌ها، ميل‌ها و ديدگان آنان دگرگون شد و همان‌ها بودند كه موجب اين دگرگونى شدند. و نيز مى‌فرمايد:

خَتَمَ اللَّهُ عَلى‌ قُلُوبِهِمْ وَ عَلى‌ سَمْعِهِمْ وَ عَلى‌ أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ؛[٣]

زيرا:

وَ قالُوا قُلُوبُنا غُلْفٌ بَلْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَقَلِيلًا ما يُؤْمِنُونَ.[٤]

در جاى ديگر مى‌فرمايد:

وَ نُقَلِّبُهُمْ ذاتَ الْيَمِينِ وَ ذاتَ الشِّمالِ.[٥]

يعنى بدن‌هاى آنان به پهلوى راست و به پهلوى چپ مى‌گردد و اين پهلو به پهلو شدن به اذن خدا است؛ لذا انجام فعل به خدا نسبت داده شده است.

٢. «قلب»

واژه قلب در قرآن كريم به معناى شخصيت باطنى (حقيقى) انسان است كه‌

[١] . انسان، آيه ٣٠.

[٢] .« و دل‌ها و ديدگانشان را[ از قبول آن‌] بر مى‌گردانيم هم چنان كه نخستين بار هم به آن ايمان نياوردند». انعام، آيه ١١٠.

[٣] .« خداوند بر دل‌هاى آنان و بر شنوايى ايشان مُهر نهاده و بر ديدگانشان پرده‌اى است». بقره، آيه ٧.

[٤] .« و گفتند دل‌هاى ما در پوشش است‌[ چنين نيست‌] بلكه خداوند به سزاى كفرشان لعنتشان كرده است، از اين روى، اندكى، ايمان مى‌آورند». بقره، آيه ٨٨.

[٥] .« و ايشان را به پهلوى راست و چب مى‌گردانيم». كهف، آيه ١٨.