معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٦٣ - نسخ بين الاديان و درون دينى

يا به‌طور كلى، لغو آن. اين تغيير، بر اثر تبديل رأى قانون‌گزاران است كه به جهت برخورد با مشكلات اجرايى يا قابل اجرا نبودن در مرحله عمل، حاصل‌

مى‌شود. يعنى كاشف به عمل مى‌آيد كه هنگام وضع قانون سابق، به اين نكته، توجّه نشده، و در تجربه عملى روشن شده است.

نسخ، بدين معنا، بر پروردگار، محال است، چون بر همه چيز و هميشه آگاه است. لذا نسخ در شريعت، به ظاهر نسخ است و در واقع، بيان امَد و پايان مدت شريعت سابق است كه از روز اول بر خداوند پوشيده نبود و همين‌گونه تشريع كرده بود، گرچه ظاهر اطلاق خلاف آن را مى‌رساند و بر همگان پوشيده بود تا اينكه موقع تشريع لاحق روشن شد كه تشريع سابق پايان يافته است. لذا به ظاهر، نسخ مى‌كند، ولى در باطن، بيان پايان اجلى است كه از اول مشخص بوده است.

از اين‌رو هيچ‌گونه تبديل و تغييرى در عقيده و رأى قانون‌گزار شرع (شارع) حاصل نگرديده است. و از اول، همين‌گونه و با اجل مشخّص تشريع شده بوده كه تنها خود شارع مى‌دانست و از مردم پنهان بود.

تمام احكام شرعى كه دستخوش نسخ قرار گرفته‌اند، از همين قبيل‌اند: حكمى در روز نخست تشريع مى‌شد و در علم خداوندى محدود به زمان بود، جز در ظاهر اطلاق كه گمان مى‌رفت براى مردم دوام دارد و با آمدن حكم لاحق گمان مى‌كردند نسخى پيش آمده است، در حالى كه حكم سابق از اول در همين مدت پايان مى‌يافت و ديگران نمى‌دانستند. لذا اين رخ‌داد جز نسخ ظاهرى بيش نيست.

نسخ بين الاديان و درون دينى‌

ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ؛[١]

هر آيه (حكم شرعى) كه برداريم يا از يادها بريم، هر آينه بهتر از آن يا همانندش را مى‌آوريم. مگر ندانسته‌اى كه خداوند بر هر چيز توانا است؟

[١] . بقره، آيه ١٠٦.