معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٧٩ - ٤ آيه عدد رزمندگان

آن هدف، مى‌رزمند و باك ندارند زنده بمانند يا شهيد شوند، كه در هر دو صورت خود را پيروز مى‌دانند. لذا اين باور، همواره بر قدرت و شوكت رزمجويان مى‌افزايد. بر خلاف كافران كه بى‌هدف مى‌جنگند و سعى در زنده ماندن دارند و از كشته شدن مى‌هراسند. لذا همواره در ميدان رزم، بيشتر در فكر نجات خويش‌اند نه پيروزى!

ولى اين دستور (ضرورت قيام با عدد يك دهم) در آن روز، بر مسلمانان‌

نوپا- كه شايد عقيده ايمانى چندان در اعماق‌شان نفوذ نداشته- از انجام چنين دستورى هراسيدند و ضعف و سستى نشان دادند. لذا فوراً ناسخ آمد:

الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ ...[١]

دستور، تخفيف يافت و وجوب قيام در صورتى است كه عدد رزمندگان اسلام به نصف عدد جنگجويان كافر برسد.

اين دستور و نسخ فورى نيز صحنه آزمايشى بود كه در آن عهد انجام گرفت، و مقدار توان و عزم رزمندگان اسلام به آزمايش گذارده شد و براى هميشه عبرت است: تا در مقابله با دشمن و قيام، عليه بدخواهان، اولّين شرط: سنجش توان ايمانى و نيروى عزم جنگجويان اسلامى است. و ضرورت قيام و جهاد فى سبيل الله، به اندازه توان و نيروى ايمانى رزمندگان بستگى دارد. و بر دولت‌مردان اسلامى است تا اين آزمون را انجام دهند و طبق نتيجه به‌دست آمده، تصميم بگيرند.

لذا اين هم يك صحنه آزمايشى شخصى بود كه در آن عهد انجام گرفت تا براى هميشه عبرت باشد. و از نوع نسخ مصطلح بيرون است.[٢]

[١] . انفال، آيه ٦٦.

[٢] . ر. ك: سيدابوالقاسم الموسوى الخويى، البيان فى تفسير القرآن، ص ٣٥٤. وى حكم« مقاتله عشرين للماتين» را استحبابى مى‌داند و مى‌گويد سياق آيات دلالت دارد كه دو آيه با هم نازل شده است.