معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٤٥ - رد دلايل منكران

مساوى با نفى واقعيت مى‌باشد.

جلال‌الدّين سيوطى‌، از جمله شبهات منكرين مجاز در قرآن را مسأله دروغ‌

پنداشتن مجاز مى‌شمرد. او مى‌گويد:

و شُبهتهم أنّ المجاز أخوالكذب، والقرآن منزّه عنه.[١]

ب. [مجاز در تنگناى كلام:] روى آوردن به استعاره و مجاز در صورتى است كه استعمال حقيقت دشوار يا غير ممكن باشد، زيرا متكلّم آنگاه به مجاز و استعاره دست مى‌زند كه در تنگنا قرار گيرد و استعمال حقيقت براى او ممكن نباشد. و چون محدوديتى براى خداوند در كار نيست، هرگونه عجز از استعمال حقيقت و روى آوردن به مجاز به استعاره، در آن ساحت قدس، جايى ندارد.

سيوطى‌ در اين باره مى‌گويد:

و انّ المتكلّم لا يعدل الي المجاز الّا اذا ضاقت به الحقيقه، فيستعير، و ذلك محال علي الله تعالي.[٢]

ج. [تعطيل صفات الاهى:] رويكرد به مجاز و استعاره، به تعطيل صفات عاليه الاهى منتهى مى‌شود. او مى‌گويد:

و عن طريق القول بالمجاز توصّل المُعطّلون لنفي الصفات عن ذاته تعالي.[٣]

چون باب مجاز را باز ديدند، از همين فرصت استفاده كرده، ذات حق را از هرگونه صفت عارى گرفتند. زيرا مجاز، نفى حقيقت است، و حمل صفات بر مجاز، به معناى نفى حقايق آن‌ها از ذات حق مى‌باشد. لازمه آن، قول به تعطيل صفات و عارى بودن ذات حق از هرگونه صفات جمال و كمال است.

[ردّ دلايل منكران‌]

امام بدرالدين زركشى‌ و جلال‌الدين سيوطى‌، در رابطه با دو شبهه متقدّمين، يادآور شده‌اند: ناديده گرفتن مجاز در قرآن، به منزله ناديده گرفتن بخشى از

[١] . جلال‌الدين عبدالرحمان سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ٣، ص ١٠٩.

[٢] . همان.

[٣] . منع جواز المجاز، ص ٣٥.