معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٥١ - هدف و ساختار سوره

مستقيم: استقامت از انحراف، و استقامت از ناهنجارى‌ها.[١]

انعمت: انعام در اينجا، انعام معنوى است، يعنى: عنايت خاص.

هدف و ساختار سوره‌

هدف اين سوره مباركه، تربيت بندگان خالص الاهى است، در اينكه پيشگاه حضرت حق، چگونه حالتى به خود بگيرند، و چگونه با او راز و نياز كنند، و تعليم چگونه سخن گفتن و تمجيد و ثناگويى متناسب با ذات حق تعالى است. نيز اينكه چگونه عرض حاجت كنند. لذا تركيب و تنظيم سوره، بر سه بخش اساسى است، چنانچه اشارت رفت:

نخست: تمجيد لايق ساحت قدس الاهى.

سپس: اظهار كمال انقطاع (بريدن از همه كس و همه جا جز خدا)

آنگاه: عرض حاجت، با رعايت و عنايت حضرت حق.

نخست، ستايش مى‌كند خداوندى را كه مالك و مدبّر جهانيان و از دو صفت رحمت عام و عنايت خاص برخوردار است. و نهايت كارها به سوى او، و او است كه همه را حسابرسى مى‌كند.

در اين ستايش، آفرينش هستى، و تداوم هستى، و نهايت آن، خدا بوده و هست و خواهد بود. لذا محور هستى را خدا دانسته، و هرچه هست در سايه فيض او هست.

اصل ستايش بدان جهت است كه خداوند، صاحب اختيار و مدبّر جهانيان است. تدبير جهان از آغاز تاكنون و براى هميشه بر دست با كفايت او است.

اين آفرينش و تدبير، از مقام رحمت او برخاسته، كه به دو گونه جلوه‌گر

است: همگانى و عنايت خاص. كه اين تدبير و آفرينش سرانجامى دارد، و همه چيز حساب شده است، كه در روز واپسين ما به حساب همه چيز رسيدگى شود.

[١] . الاستقامة يقال فى الطريق الذى يكون على خطّ مَستَوٍ و به شُبِّهَ طريق المُحِق نحو( اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ)،( أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً)،( إِنَّ رَبِّي عَلى‌ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ)( راغب اصفهانى، معجم مفردات الفاظ القرآن، ص ٤٣٣، ماده قوم.)