معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٨ - ٢ عرفان و حكمت

بخش اول: آشنايى با عرفان‌

١. عرفان چيست؟

عرفان، يعنى شناختى كه از دريافت‌هاى باطنى، براثر سير و سلوك و مجاهدت با نفس به‌دست مى‌آيد. بشريت از روزى كه خود را شناخت، براى شناخت جهان، و پى بردن به راز آفرينش، تلاش خستگى‌ناپذيرى آغاز كرده است و اين تلاش همچنان ادامه دارد. او در جست‌وجوى اين است كه هستى چيست؟ از كجا نشأت گرفته است؟ به كجا مى‌رود؟ و هدف نهايى آن كدام است؟

در اين مسير، مكتب‌هاى مختلفى به وجود آمده است. رشته‌هاى مختلف فلسفه نيز از همين راه پديد آمده‌اند. ازجمله: مكتب مشّاء و مكتب اشراق، كه از دومى مشرب تصوف و عرفان باقى مانده است.

تصّوف و عرفان، از يك سرچشمه نشأت گرفته، و هر دو، حاصل يك واقعيتند. عنوان‌ تصوّف‌ بيشتر به جنبه عملى و سلوك مكتب عنايت دارد و عنوان‌ عرفان‌ به جنبه نظرى و انديشه و دريافت؛ لذا عرفان، شعبه‌اى از فلسفه است كه حكمت نظرى و عملى را به هم‌آميخته و راه شناخت و سلوك را از يافته‌هاى باطنى به‌دست آورده، و اين مسلكى است كه از ديرباز و از دوران باستان به يادگار مانده است.

شيخ‌ شهاب الدين سهروردى‌- احياگر و مروّج حكمت اشراق، مكتب خود را بر ميراث فلاسفه و متفكران دوران باستان- از سرزمين‌هاى هند و ايران و بابل و مصر و يونان- بنا نهاد و بيشتر آنان را از متألهين و صاحبان ذوق و اهل سير و سلوك باطن مى‌داند.

٢. عرفان و حكمت‌

عرفان، از حكمت اشراق جدا شده است، بدين معنا كه حكمت اشراق براى دست يافتن به راز هستى و سرّ آفرينش، راه درخودانديشى ودريافت‌هاى باطنى را پيموده، روش ذوقى را در راه به‌دست آوردن حقايق انتخاب كرده و