معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٠٥ - الف تفسير از ديدگاه علامه

و مى‌توانند از چهره اين گوهر تابناك پرده بردارند:

إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ* فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ* لا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ.[١]

مفسّر والا مقام ما، با همين ديد روشن و نهاد پاك، پايه تفسير گران‌مايه خود را پى‌ريزى كرد و كاملًا در اين راه موفّق شد و توانست حقايقى گران‌بها براى امّت خويش به ارمغان آورد؛ كارى كه ديگران توان انجام آن را نداشتند.

تفسير و تأويل از نگاه علامه‌

در اين بخش مى‌توان مسأله «تفسير» و «تأويل» را از ديدگاه علّامه مطرح كرد تا روشن شود راهى كه علّامه در تبيين حقايق قرآن پيمود، از راه ديگران جدا است.

راه او راهى است اصيل و در عين‌حال، كاملًا با نمودى نو و ساختارى تازه و اگر احياناً غريب مى‌نمايد، به جهت انس نداشتن با ديگر روش‌ها است، وگرنه اصالت و قدمت آن به عهد نخستين باز مى‌گردد كه تفسير قرآن از هرگونه آلايش پاك بود. اكنون اجمالى از اين ديدگاه:

الف. تفسير از ديدگاه علّامه‌

تفسير بايد با شيوه‌اى انجام گيرد كه خود قرآن ارائه داده است؛ از دشوارى خود ساخته و به كار بستن قواعدى كه ساخته دست بشر است، به دور باشد، وگرنه «تفسير به‌رأى» خواهد بود. براى نمونه، فرموده ايشان را درباره «تفسير به‌رأى» مى‌آوريم.

تفسير به‌رأى از ديدگاه اهل فنّ، به يكى از دو صورت است:

١. تك‌روى در تفسير: مفسّر، خودسرانه و بدون مراجعه به اقوال، نظر گذشتگان، روايات وارده و قواعد مقرّر، به تفسير بپردازد و به هر گونه كه به نظرش رسيد و عقل شخصى او صواب ديد، تفسير كند. اين تك تازى در تفسير قرآن در بيان مراد سخن الاهى است و در مورد همين جا در حديث آمده است:

[١] . واقعه، آيات ٧٩- ٧٧.