معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٠١ - بررسى محتوايى

كفعمى‌، مستدرك الوسائل‌ و ... نقل شده است. البته بعض از فضائلى كه در اين حديث آمده، با بعضى روايات مسند ديگر قابل تطبيق است.

بعضى ديگر از اين روايت‌ها به صورت مرسل نقل شده است. مثلًا تعدادى از اين روايات در كتاب‌ ثواب الاعمال‌ با عنوان «عن رجل» مى‌باشد[١]. و نيز كتاب‌ خواص القرآن‌ نيز كه‌ تفسير البرهان‌ فراوان نقل مى‌كند، نه اصلش معلوم است و نه نام مؤلف آن. مرحوم‌ علامه تهرانى‌ چندين كتاب به اين اسم نقل كرده‌[٢] است كه معلوم نيست مقصود بحرانى‌ كدامى بوده است؟

نتيجه: همه اين روايات ضعيف هستند.

با توجه به آنچه گذشت، معلوم شد كه اغلب روايات خواص آيات و سور، ضعيف‌السند و بلكه مجعول بوده و اين‌گونه احاديث نادرست در كتاب‌هاى تفسير فراوان يافت مى‌شود.[٣] البته ما نمى‌خواهيم همان ضوابط و ملاك‌هايى كه براى پذيرش حديث در علم فقه وجود دارد را در اينجا ملاك قرار دهيم، اما به‌هرحال حديث افرادى كه كذاب و جعال بوده‌اند، در هيچ علمى قابل پذيرفتن نيست.

بررسى محتوايى‌

با قطع نظر از سند اين روايات، تعداد زيادى از آن‌ها از جهت محتوايى نيز قابل نقد و بررسى مى‌باشند. مثلًا حديثى كه مى‌گويد:

كلام خدا اگر مافوق عرش و با لحن نرم و رفق باشد، به زبان فارسى است و اگر مادون عرش و با شدت و غلظت باشد، عربى خواهد بود.[٤]

نيازى به نقد ندارد، زيرا مضمون آن شاهد بر نادرستى آن است.

ابن جوزى‌ مى‌گويد:

عبارت‌هاى احاديث خواص آيات و سور و فضائل آن‌ها، معمولًا داراى‌

[١] . محمد بن على بن الحسين( شيخ صدوق)، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص ١٣١.

[٢] . آقا بزرگ تهرانى، الذريعة الى التصانيف الشيعة، ج ٧، ص ٢٧٣.

[٣] . تذكرة الموضوعات، ص ٨٤.

[٤] . همان، ص ٣١٤.