معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٦٨ - توضيح پاسخ شبهه

به اين شبهه، در آيه چنين پاسخ داده شده است:

«وجه الله» در همه جا هست و به هر كجا رو كنى، به سوى او (وجه الله) رو كرده‌اى، زيرا جايگاه خداوند فراگير است. او در تنگناى شرق يا غرب قرار نگرفته و دانا است و فرامين خود را از روى حكمت صادر مى‌كند.

توضيح پاسخ شبهه‌

اساساً تعيين قبله در نماز، براى ايجاد وحدت و يك‌دستى در همسويى صفوف نمازگزاران است تا همه در صفوف به‌هم پيوسته، به يك سو توجّه داشته باشند، و هنگام انجام اين فريضه اساسى با وحدت صورى و معنوى، به يك سو ركوع و سجود و نيايش كنند.

اسلام، از نظر شكل و محتوا، سعى بر ايجاد وحدت دارد تا مسلمانان در همه جا در كنار هم و با وحدت عقيده و مرام، به يك سو توجّه كنند و بدين‌وسيله، وحدت جهانى خويش را اعلام دارند، همه در صف واحد باشند و دست در دست هم به يك سو حركت كنند، و نمادى از وحدت كامل را ارائه دهند، و وحدت هدف را در وحدت صفّ نشان دهند و از توحيد الكلمة به كلمة التوحيد رهسپار شوند.

از اين‌رو لازم بود براى همسويى نمازگزاران، نقطه‌اى بر سطح زمين مشخص شود تا همگى به سوى آن نقطه رو آورند. و حكمت در اصل «وحدت در همسويى» است، اما مكان آن نقطه، خصوصيتى ذاتى ندارد، هر كجا باشد، مصلحت ياد شده تحقق مى‌پذيرد، لذا ممكن است آن نقطه را مشرق‌الشمس يا مغرب‌الشمس يا هر نقطه ديگر تعيين كند. چنانچه درباره بنى‌اسرائيل هنگامى كه در مصر مى‌زيستند آمده است:

وَ اجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ.[١]

يعنى خانه‌هاى خود را پيش‌رو قرار دهيد و به همان‌سو نماز گزاريد. از اين‌رو، نقطه ياد شده مدخليتى ندارد؛ جز با تعيين صاحب اعتبار و چون يك‌

[١] . يونس، آيه ٨٧.