معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٠٩ - ٥«سماء»

نگه مى‌دارند، از اين جهت است كه خيرات و بركات را از خارج محيط

دريافت مى‌دارند و هر طرف زمين كه باشى، خارج محيط را بيرون از زمين و بالاى سر خود مى‌پندارى، وگرنه زمين در حال گردش است و اجرام سماويه نيز در حال گردش و آسمان در حال چرخش، نه بالايى وجود دارد و نه پايين. هر چه هست در حال حركت و چرخش است. صرفاً حس ظاهرى است كه در اين زمينه حكم فرما است؛ نه واقعيت.

ب. در مورد تعبير به «سبع سماوات» (هفت آسمان) قدماى فلكيون، گمان مى‌بردند كه زمين، محور عالم است و حالت سكون دارد و آنچه در اطراف زمين است، در حال چرخش پيرامون زمين قرار دارد.

شيخ بهائى‌ در كتاب‌ تشريح الافلاك‌ آورده است:

جهان از سيزده كره به هم پيوسته تشكيل گرديده، نُه فلك علوى و چهار عنصر سفلى. زيرين همه، كه در وسط عالم قرار دارد، كره زمين، سپس كره آب كه نيمه تمام است و صرفاً سه ربع زمين را احاطه كرده. سوم كره هوا، چهارم كره نارى، كه چهار عنصر اصلى عالم سفلى تشكيل يافته: خاك، آب، هوا و آتش. سپس افلاك تسعه قرار دارند، به ترتيب: فلك قمر، فلك عطارد، فلك زهره، فلك شمس، فلك مريخ، فلك مشترى، فلك زحل، فلك ثوابت (ستاره‌هاى در حال ركود)، فلك اطلس يا فلك‌الافلاك، كه چرخش روزانه تمامى افلاك به چرخش فلك‌الافلاك بستگى دارد. انگار ديگر افلاك، هر يك حركت خود را در مدار خويش انجام مى‌دهد ... ولى همگى در درون فلك‌الافلاك قرار دارند.[١]

شيخ، در تفسير سبع سماوات و عرش و كرسى، مى‌نويسد:

افلاك سبه سياره، سبع سماوات‌اند: فلك هشتم عرش. فلك الافلاك كرسى. وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ‌ همه آسمان‌ها و زمين در درون كرسى، يعنى فلك‌الافلاك، قرار دارند[٢].

سيد هبة الدين شهرستانى‌، با ردّ نظريه قدما، كه مبتنى بر هيئت بطليموسى بوده، نظريه جديدى ارائه داد كه طبق برداشت خود از روايات استفاده كرده بود.

[١] . تشريح الافلاك.

[٢] . مهندس لاهورى، التصريح فى شرح تشريح الافلاك، صص ٦- ٥.