معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢١٠ - ٥«سماء»

او چنين فرض كرده كه مقصود از «ارضين سبع» (زمين‌هاى هفت‌گانه- چنانكه در ادعيه آمده) هفت كره‌اى است كه پيرامون خورشيد قرار دارند: زمين، زهره، عطارد، مريخ، مشترى، زحل، اورانوس. «سماوات سبع» (آسمان‌هاى هفت‌گانه) هوا يا بخارهايى هستند كه هر يك از اين كرات را احاطه كرده‌اند.

پس هفت كره در گردش پيرامون خورشيد، هفت زمين‌اند و هواى محيط به هر يك، يك آسمان به‌شمار مى‌رود، مجموعاً هفت آسمان محيط به هفت زمين خواهند بود. در اين زمينه روايتى از امام هشتم‌ على بن موسى الرضا، عليه‌السلام را شاهد آورده كه حضرت براى نمايش هر زمين و آسمان آن، كف دست چپ خود را پهن كرد، سپس دست راست را در ميان آن قرار داد و فرمود:

اين زمين و آنچه آن را فرا گرفته آسمان است.

آن‌گاه فرمود:

زمين كه ما در آن هستيم، زمين اول به‌شمار مى‌رود و آسمان محيط به آن، آسمان اول و روى آن زمين دوم و گرداگرد آن آسمان دوم و همچنين زمين سوم و آسمان سوم، و چهارم و پنجم تا هفتم.[١]

طنطاوى‌ در اين زمينه راه تسامح پيموده و مى‌گويد:

بزرگان حكما و دانشمندان بيدار شده، راه و روش پيشينيان باطل شمرده‌اند، زيرا نه با عقل، و نه با شرع سازش نداشت. و مى‌گويند: سماوات سبع، در قرآن، حصر در عدد سبعه را نمى‌رساند، زيرا عدد، مفهوم مخالف ندارد، يعنى نفى ما عدا نمى‌كند.

گويند: تمامى اين عوالم از خورشيدها و قمرها و زمين‌ها، در گذشته مانند دخانى (دودى) بود كه در فضا منتشر بود، كه سرعت حركت موجب گرديد، به هم بپيوندند، خورشيدهايى فراهم شود، و ميليون‌ها سال بگذرد تا ستارگان از آن‌ها جدا شوند و مجموعه‌هاى شمسى تكوين شوند. آن‌گاه هشت ستاره كه به دور خورشيد مى‌چرخند، به وجود بيايد: عطارد، زهره، زمين، مريخ، مشترى، زحل، اورانوس، نپتون و شايد ستارگانى باشند كه به دور خورشيد مى‌چرخند، ولى هنوز كشف نشده است.[٢]

[١] . الهيئة و الاسلام، صص ١٧٩- ١٧٨.

[٢] . تفسير جواهر، ج ١، صص ٤٩- ٤٧.