معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٢ - ٣ تأويل و كاربردهاى آن

يك نغمه‌اى سر مى‌دهند كه با آهنگ ديگران دمساز نيست.

براى توضيح بيشتر لازم است با تأويل و ضوابط آن بيشتر آشنا شويم و آن‌گاه بحث را پى‌بگيريم.

٣. تأويل و كاربردهاى آن‌

تأويل- از ريشه اوْل به معناى رجوع- به معناى ارجاع مى‌باشد،[١] بدين معنى كه لفظ را از مدلول ظاهرى خود برگردانده، به معنايى ديگر ارجاع مى‌دهند ..

اكنون اين برگرداندن لفظ از معناى ظاهرى و اوّلى خود، به معنايى ديگر و ثانوى، آيا مُجوزى دارد يا نه، به‌ويژه در آيات قرآنى كه سخن پروردگار است؟

در جواب اين پرسش بايد گفت:

تأويل، در دو مورد به كار مى‌رود:[٢] يكى در مورد متشابهات، و ديگرى در مورد بُطُون آيات ..

١. قرآن در مورد متشابهات، تصريح دارد:

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ.[٣]

ترجمه آيه با توضيح:

خداوند، قرآن را بر تو فرستاد، كه برخى آيات آن محكم (رسا و روشن) است كه اكثريت فراگير آيات قرآن را تشكيل مى‌دهد و مرجعيت عام قرآن را مى‌سازند و برخى آيات (اقليت مطلق) متشابه‌اند (بر حسب ظاهر نارسا، مبهم‌گونه و احياناً شبهه‌انگيز مى‌باشند). كسانى كه در دل‌هاشان انحراف وجود دارد، همواره در پى آيات متشابهه هستند، تا از روى فتنه‌انگيزى و آشوب‌گرى (در افكار و عقايد) دست به تأويل آن بزنند، و

[١] . تعريف لغوى تأويل در مقاله« تأويل از ديدگاه علامه طباطبايى در الميزان» بيان شد.

[٢] . ر. ك: محمدهادى معرفت، تفسير و مفسران، ج ١، ص ٢٩.

[٣] . آل عمران، آيه ٧.