معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٠٤ - ٥ چگونگى رسيدن به حقايق تفسيرى و دقايق تأويلى قرآن كريم

رجوع به ديگر سخنان هر متكلمى است. قرآن از اين لحاظ، قطعى‌ترين و اولى‌ترين سند رسمى براى مراجعه و مطمئن‌ترين وسيله براى راه يافتن به حل مشكلات تفسيرى است، ولى مشكل اين كار عدم احاطه و نبود آگاهى كامل در شناخت آيات مرتبط به يكديگر است.

شايد بيش‌تر مفسران، هنگام تفسير يك آيه، ندانند يا غفلت كنند كه كدام آيات براى حل ابهام آيه حاضر مفيد است؛ جز مفسر عاليقدر علّامه طباطبايى كه در اين زمينه قدرت عجيبى از خود نشان داده است و اين احاطه كامل ايشان را مى‌رساند، تا آنجا كه از ويژگى‌هاى اين تفسير عظيم‌الشأن به‌شمار مى‌آيد. در الميزان‌ براى تفسير يك آيه، احياناً چند آيه ديگر مورد استشهاد قرار مى‌گيرد كه انسان را به تعجّب وا مى‌دارد، ولى ديگران غالباً از آن غفلت كرده‌اند.

٥. چگونگى رسيدن به حقايق تفسيرى و دقايق تأويلى قرآن كريم‌

اين عمده‌ترين ويژگى است كه از جايگاه فطرت پاك و درون تابناك بايد نشأت گيرد، علّامه بزرگ از همين صراط سَوِى به مبانى تفسير و معانى تأويل دست يافته است؛ كارى بس خطير كه جز از امثال علّامه عالى‌قدر نشايد.

قرآن را در بيان مطالب و ارائه مقاصد- چه تفسير و چه تأويل- شيوه خاصّى است كه از ديگر شيوه‌ها جدا است. قرآن براى رساندن مطالب خود و القاى مفاهيم عالى، روشى مخصوص به خود دارد و اگر كسى خواسته باشد از روش‌هاى معمولى براى رسيدن به معانى قرآن بهره گيرد، بسى اشتباه رفته؛ زيرا قرآن كلام الاهى است و فروغى فروزان دارد كه هر دلى، آمادگى تابش آن را ندارد.

وَ لكِنْ جَعَلْناهُ نُوراً نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشاءُ مِنْ عِبادِنا؛[١]

وَ مَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ.[٢]

تنها پاك‌سرشتان و پاك انديشانند كه شايستگى بهره‌گيرى از قرآن را دارند

[١] . شورى، آيه ٥٢.

[٢] . نور، آيه ٤٠.