معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٨٧ - الف نسخ مشروط

٣. جنگ با دشمنان نزديك و همجوار مرز اسلامى‌

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفَّارِ وَ لْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ.[١]

٤. اعلام جنگ سراسرى و پيگر

وَ قاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَما يُقاتِلُونَكُمْ كَافَّةً.[٢]

فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَ خُذُوهُمْ وَ احْصُرُوهُمْ وَ اقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ.[٣]

أَيْنَما ثُقِفُوا أُخِذُوا وَ قُتِّلُوا تَقْتِيلًا.[٤]

دو نوع نسخ در قرآن‌

الف. نسخ مشروط[٥]

يكى از انواع نسخ كه مى‌توان آن را در قرآن يافت، نسخ مشروط است و آن، «تغيير حكم، بر اثر تغيير شرايط است با اين قيد كه در صورت اعاده شرايط سابق، حكم سابق نيز باز مى‌گردد». در واقع دو يا چند حكم مختلف، در شرايط مختلف تشريع شده است كه هر يك، مخصوص به شرايط خود مى‌باشد. هر يك از آن شرايط، در هر زمان رخ دهد، حكم مربوطه به آن فعليت پيدا مى‌كند.

گوناگونى برخورد با مشركان و كفّار كه در قرآن مطرح شده، از اين قبيل است كه گاه ملايم و گاه شديد و گاه اشدّ است و مرتبط با اوضاع و حالات مختلف مسلمانان مى‌باشد تا در چه شرايطى باشند.

آياتى كه درباره «صَفْح» (گذشت و چشم‌پوشى) نسبت به رفتار دشمنان، نازل گشته، و سپس با آيات دستور ستيز و مقابله شديد با آنان، نسخ شده، از

[١] . توبه، آيه ١٢٣.

[٢] . توبه، آيه ٣٦.

[٣] . توبه، آيه ٥.

[٤] . احزاب، آيه ٦١.

[٥] . وى به موضوع نسخ مشروط در كتاب علوم قرآنى خود پرداخت و آن را توضيح داده است.