معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٢٩ - امتيازات الميزان در گفتوگو با استاد محمد هادى معرفت

تخصص دارد، سوق دهد. اين كار مورد نكوهش است، ولى استفاده از تخصص‌ها در فهم قرآن بى‌اشكال است.

فهميدن قرآن ابزار مى‌خواهد و قرآن ابعاد گوناگونى دارد و در هر بعدى ابزار متناسب خود را دارد. فرض كنيد يك متكلم كه در علم كلام تخصص دارد، وقتى به كلمه «احد» مى‌رسد، چيزى مى‌فهمد كه ديگرى كه فرقى بين «واحد» و «احد» نمى‌گذارد، نمى‌فهمد و اينها امرى طبيعى است.

آنچه علامه مى‌خواهد بفرمايد، اين است كه انسان وقتى در برابر قرآن است، بايد سعى كند، حال تجريدى به خود بدهد و ببيند، واقعاً از حاقّ لفظ چه استفاده‌اى مى‌شود و گمان مى‌كنم اين حرف درستى است.

از دانش‌ها به‌عنوان ابزار استفاده مى‌شود، ولى ابزار نبايد جلودار ما باشد. ابزار بايد وسيله باشد. بايد انسان خود را در برابر يك آيه تجريد كند و چنان فرض كند كه يك فرد عرب در زمان جاهليت است كه تنها زبان عربى را مى‌داند، آنچه را مى‌فهمد ظهر قرآن قرار دهد و پس از آن سراغ ابزارى كه در اختيار دارد برود و با كمك اين معلومات، به بطن آيه پى ببرد، اين اشكالى نخواهد داشت و علامه هم همين كار را كرده است.

ايشان واقعاً خود را در برابر آيه تجريد كرده است و سپس فرموده‌ ويستفاد من الآية ... از ابزار علمى كه در اختيار دارد، كمك گرفته و مى‌گويد از آيه چنين استفاده مى‌شود. ولى در آغاز تنها ظاهر آيه مطرح است.

پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله وسلم) نيز فرموده است:

ما في القرآن آيه الا و لها ظهر و بطن‌

اما پى بردن به بطن قرآن، ديگر ربطى به عرب بودن و دانستن لغت ندارد. اين كار ابزار علمى مى‌خواهد.

اگر علامه از ابزار علمى استفاده مى‌كند، امرى طبيعى است و براى استفاده و بهره‌بردارى مطالبى است كه ما آن را بطن مى‌ناميم، ولى از لحاظ فهم ظاهرى، همان‌گونه كه گفته است، عمل كرده و تخلف نيز نداشته است و لذا به گمان من اين اشكال برايشان وارد نيست.