معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت)

شناسنامه

مقدمه حجتالاسلام و المسلمين علىاكبر رشاد

يادداشت دبير همايش

ويژگى آثار

1 نوآورىهاى علمى

2 توجه به مباحث نوين

3 تكميل مباحث پيشين

4 دفاع از ساحت معصومان

مراحل انجام تدوين

الف بررسى و گزينش آثار

ب ساختارمندسازى مقالات

ج منبعيابى و مستندسازى

د مقدمات و تكلمهها

ه تصحيح و تطبيق

فصل اول مباحث تفسيرى

روشها و گرايشهاى تفسيرى

روش، گرايش و نگرش!

تفسير در مراحل گستردگى و گونهگونى

انواع تفسير نقلى

1 تنظيم يافته

2 پراكنده و بدون نظم

3 گزينش روايات مورد قبول

تفاسير نقلى پيوسته و ناپيوسته

تفسير عرفانى

بخش اول آشنايى با عرفان

1 عرفان چيست؟

2 عرفان و حكمت

3 عناصر اوليه مكتب عرفان

1 3 وحدت وجود

2 3 كشف و شهود

3 3 فناى در حقيقت

4 3 سير و سلوك

5 3 عشق به جمال مطلق

6 3 راز و رمز

4 عرفان و تصوف

5 شريعت و طريقت

الف ظاهر و باطن شريعت

ب لزوم متابعت از شريعت(مادام كه سالك در راه است)

ج رفع و سقوط تكليف(پس از وصل به حق)

بخش دوم بررسى تفسير عرفانى

1 تفسير باطنى يا تفسير رمزى و اشارى

2 شاخصههاى تفسير عرفانى

3 تأويل و كاربردهاى آن

ضابطه تأويل

الف نمونههايى از تأويلات مقبوله

ب تأويلهاى ناروا

ج تأويلات اهل عرفان

د تفسير سورة حمد به شيوة اهل عرفان

نخست تفسير متعارف آن

اهل تأويل چه مىگويند؟

1 تفسير قشيرى

2 تفسير ادبى و عرفانى خواجه عبد الله انصارى

تفسير قشيرى

تفسير منسوب به ابن عربى

گوشهاى از ويژگىهاى تفسير الميزان

1 جمع ميان دو شيوه تفسيرى ترتيبى و موضوعى

2 مطرح كردن مسأله وحدت موضوعى هر سوره

3 نظريه جريان و حكومت يك روح كلى بر سرتاسر قرآن

4 عينيت بخشيدن به مسأله«القرآن يفسر بعضه بعضا»

5 چگونگى رسيدن به حقايق تفسيرى و دقايق تأويلى قرآن كريم

تفسير و تأويل از نگاه علامه

الف تفسير از ديدگاه علامه

ب تأويل

امتيازات الميزان در گفتوگو با استاد محمد هادى معرفت

تفسير اجمالى سوره حمد

سوره فاتحه

سه بخش سوره حمد

تركيب و واژههاى سوره

هدف و ساختار سوره

مطالب مورد اشاره در اين سوره

ابتهال الى الله

التفسير الموضوعى

المقدمة

الحورية الخاصة

التفسير الموضوعي ضروره ملحة

مزية التفسير الموضوعي

التعريف بالموضوعية هنا

أنحاء من التفسير الموضوعي

أهم الكتب في التفسير الموضوعي

نقدى بر تفسيرهاى روشنفكرانه از قرآن و حديث

موضع الحديث من التفسير

زبان خاص قرآن

زبان خاص قرآن

بررسى برخى اصطلاحات

1«إذن»

2«قلب»

3«مشيت»

4«أرض»

الف كره خاكى(در مقابل آسمان)

ب پهناى زمين(وجه البسيطه)

ج آبادى(الارض المعموره)

5«سماء»

1«طرائق»

2«طباقا»

زبان قرآن، روشمندى معرفت دينى سخنرانى حضرت آيتالله معرفت

پرسشها و پاسخها

كاربرد مجاز در قرآن

بررسى اصطلاح«حقيقت و مجاز» در بلاغت و فلسفه

دلايل منكران مجاز

1 دلايل اهل تحقيق

2 پاسخ به اهل تحقيق

3 ديگر منكران مجاز

نقد سخن مصطفوى

4 دلايل ديگر منكرين مجاز

رد دلايل منكران

1 كذب نبودن مجاز

2 اختصاص نداشتن مجاز به تنگناى كلام

صفات الاهى در نظر قائلان به مجاز

فصل دوم معارف قرآن

سياست و حكومت در قرآن

قول در قرآن

قول در قرآن

الف قول در لغت

ب قول در قرآن

1 سخن زمين و آسمان

2 سخن جهنم

3 سخن گفتن با آتش

5 سخن با حيوانات

6 سخن با ملائكه و ابليس

7 سخن شيطان با انسان

القلب في المصطلح القرآني

الروح في المصطلح القرآني

روح القدس

براعة القسم في القرآن

القسم و التشبيه!

رعاية المناسبة القريبة

ألفاظ القسم

1 القسم

2 الحلف والحلف

3 العمر

4 اليمين

أحرف القسم

ما يسد مسد القسم

أحرف جواب القسم

اللام الموطئة

أيمان مقدرة

تقدير القسم بلالام

شواهد على التقدير

كلام عن زيادة«لا» في القسم

ليست في القرآن زياده حرف!

العطف علي القسم

المقسم به في القرآن

البيت المعمور

نكته قابل تذكر

آخرين سخن

كتاب از ديدگاه قرآن

«كتاب» در لغت

كتاب در قرآن

1 شريعت

2 نوشتار

3 كنايه از علم ازلى الاهى

4 تقدير و اندازهگيرى

الف سورههاى مكى

ب سوره مدنى

ترجمة القرآن

التعريف بالترجمة

اسلوب الترجمة

نواحي القرآن الثلاثة

ترجمة القرآن ليست بقرآن

1 الترجمة الحرفية تذهب بقدسية القرآن

2 الترجمة الحرفية تخون في التأديه

3 الترجمة الحرفية تفقد اعجاز القرآن

الترجمة المعنوية

أخطار الترجمة(المعنوية)

الترجمة من الوجهة الشرعية

وثائق شرعية من مراجع دينية

فتوي الحجة كاشف الغطاء

نظرة الحجة السيد الخوئي

كتاب شيخ الجامع الازهر

فتوي علماي الازهر

قرار مجلس الوزراء المصري

لم ينفذ القرار

مسائل شرعية و فرعية

ضرورة الترجمة

كيفية الترجمة

شروط الترجمة

تراجم خاطئة

ترجمه قرآن، دقتها و ظرافتها

فصل سوم علوم قرآنى

نقش آهنگ در تلاوت قرآن

قرآن و سخنوران عصر پيامبر

قرآن و ادباى عصر حاضر

جاذبيت قرآن در چيست؟

نغمه قرآن

موسيقى از ديدگاه فقاهت

تفصيل اين اجمال

نكته پايانى

گفتوگويى پيرامون وحى

آيتالله معرفت

1 اشاره پنهانى

2 هدايت غريزى

3 الهام(سروش غيبى)

4 وحى رسالى

جامعيت قرآن كريم نسبت به علوم و معارف الاهى و بشرى

معجزه؛ ضرورت دفاعى

نسخ در قرآن در تازهترين ديدگاه

نسخ در قرآن

در تازهترين ديدگاهها

حقيقت نسخ در تشريع و انواع آن

نسخ بين الاديان و درون دينى

ضرورت نسخ در شريعت

تحويل قبله

توضيح پاسخ شبهه

حقيقت نسخ

نسخ در قرآن و انواع متصور آن

بررسى نوع دوم نسخ

بررسى آيات منسوخه

1 آيات صفح و آيات جهاد

2 آيه امتاع

3 آيه نجوى

4 آيه عدد رزمندگان

5 آيه ميراث زنان شوهر مرده

6 آيه عقوبت زنا كار

تدريجى بودن برخى تشريعات

تحريم تدريجى خمر

1 تلميح به قبح

2 تصريح به اثم و امر به تفكر

3 تمهيد منع

4 منع نهايى

تشريع تدريجى قتال

1 اذن در دفاع

2 مقابله با تجاوزگر

3 جنگ با دشمنان نزديك و همجوار مرز اسلامى

4 اعلام جنگ سراسرى و پيگر

دو نوع نسخ در قرآن

الف نسخ مشروط

ب نسخ تمهيدى

داستان زيد بن حارثه

تنبيه همسر

خواص آيات و سورهها

1 خواص آيات و سور

2 روايات ناسازگار با مسلمات دين

بررسى روايات

الف بررسى سندى

بررسى محتوايى

4 سخن آخر

فصل چهارم ديگر موضوعات

مسأله سهو النبى

مسأله سهوالنبى

الف سهو النبى از نگاه بزرگان

1 ديدگاه شيخ صدوق

2 نظر شيخ مفيد

3 علامه مجلسى

4 شيخ حر عاملى

5 شيخ محمدتقى تسترى

آراى بزرگان علما(احتمالا بايد«ب» باشد)

1 شهيد اول

2 محقق حلى

منتهي المطلب

3 شيخ طوسى

4 فاضل مقداد

5 شيخ بهاءالدين

ج دستهبندى روايات سهو النبى

1 سهو در عدد ركعات

بررسى روايات

روايات خاصه

روايات عامه

2 سهو در قرائت

3 فراگرفتن خواب

د بررسى آيات سهو النبى

صحابه از منظر اهلبيت(ع)

چكيده سخن

شايستگان عنوان صحابه در قرآن و حديث

گستره عنوان صحابه

صحابه در لغت

تعريف صحابه از منظر قرآن و ائمه اطهار

تعريف ابن حجر و گستره آن

1 رهگذران ايمان آورده

2 خلافكاران

1 سمرة بن جندب

تعريف اهلبيت و گستره آن

صحابه راستين از نگاه انديشمندان

حديث ارتداد؟!

مقصود از صحابه در احاديث

اختلاف درجه اصحاب

مسائل مالى و اقتصادى در قرآن

دو نكته

عنايت قرآن به مسائل اقتصادى

زندگى تعاونى

عنايت به آخرت

عنايت به اخلاق و معنويات

منابع مالى

انفال چيست و از آن كيست؟

خلاصه آنچه گذشت

حيازت در مباحات اصليه

يادآورى دو مطلب

صفايا الملوك

قطائع الملوك

اقسام زمين

احكام زمينهاى موات

1 تمامى زمينهاى موات قابل احيا مىباشد

2 احيا حق همگانى است

3 نياز به اذن دارد

نقش علامه هندى دهلوى و علامه شرفالدين عاملى در دفاع از حريم قرآن

شيخ رحمتالله هندى

البداء في القرآن و الحديث عرضا علي مناهج البحث الكلامي

البداء في اللغة و الاصطلاح

البداء في معناه الممتنع علي الله

البداء في معناه الجائز علي الله

آرا و تأويلات

وعلي هذا السبيل ورد

الامامة قيصرة بمسالة العلم و لاسيما العلم الآلهي

العلم الذاتي والعلم الفعلي

عينية الصفات؟

حديث اللوحين

فذلكة الكلام في علمه تعالي و مشئته في خلقه

البداء في كفة الميزان

دلائل و آيات

دلائل ثبوت البداء في التكوين

شواهد و بينات

الدعا يرد القضاء

القضاء المشروط

ميقات موسى عليهالسلام

ذبح اسماعيل عليهالسلام

البداء بشأن اسماعيل؟

حديث الامام الرضا مع سليمان المروزي(متكلم خراسان)

تهذيب التفسير عن الدخائل و الموضوعات

ضابط تمييز الصحيح عن السقيم

ملحوظتان

كتابنامه

فهرست آيات و روايات

فهرست آيات

فهرست روايات

معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٧ - اشاره

تفسير عرفانى‌

مقدمه‌

آيت‌الله معرفت در اين مقاله ضمن اشاره به عرفان و تفاوت آن با حكمت و تصوف به معرفى تفسير عرفانى پرداخته است. وى كه قبلًا در كتاب تفسير و مفسران به اين موضوع توجه كرده بود، اينك به شاخصه‌هاى اصلى تفسير عرفانى و موضوع تأويل و ضوابط آن مى‌پردازد تا تفسيرهاى عرفانى را با شاخصه «ضابطه‌مندى در تأويل» به بررسى بنشيند. او در اين مسير، بخش مهمى از مقاله را به ذكر نمونه‌هاى متعدد از تأويلات مقبول و غيرمقبول (بر محورهاى ضابطه تأويل) اختصاص مى‌دهد.

مقاله حاضر را در حقيقت مى‌توان آسيب‌شناسى تفسير عرفانى ناميد، زيرا نويسنده با انگشت گذاشتن بر نقطه ضعف اصلى تفاسير عرفانى، (خروج از ضوابط تأويل و گرفتارى در دام تفسير به‌رأى) به تفكيك برخى تأويلات مقبول كه ادعاى تفسير ندارند و در واقع نوعى يافته‌هاى حاصل از تداعى معانى هستند، مى‌پردازد.

اشاره‌

براى شناخت سبك و شيوه تفسير عرفانى، ضرورى است، با شمه‌اى از مكتب عرفان، تفاوت آن با ديگر مكتب‌هاى اسلامى و مبانى و روش اين گروه پيرامون مسائل اسلامى،- از جمله قرآن- آشنا شويم.