معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٣ - ١ تنظيم يافته

تفسير نقلى: كه عمده استناد آن، نقل از سلف است- خود بر سه شيوه انجام گرفته است:

١. نقل همراه با نظم و نقد و نظر: در تفسير جامع البيان‌- طبرى‌ مشاهده مى‌كنيم.

٢. نقل به‌طور پراكنده و بر هم انباشته: در تفسير الدُّر المنثور سيوطي‌ مشهود است، و از نام تفسير (دُرهاى پراكنده) نيز چنين نكته‌اى عيان است.

٣. نقل گزينشى: صالح برغانى‌ در سه تفسيرش انجام داده است.

البته تفسير نقلى را مى‌توان پيوسته و ناپيوسته نيز تقسيم و يا تقسيم‌هاى ديگرى از آن ارايه كرد.

تفسير اجتهادى: پس از توسّع داراى تنوّع شد و عامل تنوّع، همان گرايش‌ها و نگرش‌ها است كه گوناگونى تفسير را به وجود آورد. در اين باره سخن خواهيم گفت.

انواع تفسير نقلى‌

تفسيرهاى نقلى (معتمد بر روايات منقوله از سلف) سه‌گونه‌اند:

١. تنظيم يافته‌

روايات پيرامون هر آيه، به‌گونه‌اى دسته‌بندى شده و گاه با نقد و نظر و ترجيح برخى اقوال همراه است. مانند ابوجعفر طبرى‌ (ت ٣١٠) در تفسير (جامع‌البيان). وى ذيل هر آيه، روايات را- در صورت تعدّد اقوال- دسته‌بندى مى‌كند و گاه دست به ترجيح مى‌زند و يكى از اقوال را بر مى‌گزيند. وى گاه دلايل ترجيح را مفصّلًا تبيين مى‌كند و در صورت نياز، به شرح برخى نكات ادبى مى‌پردازد و نيز احياناً به وجوه قراءات مى‌پردازد و برخى را ترجيح مى‌دهد. اگر لازم باشد، موارد استنباط فقهى آيه را نيز بيان مى‌دارد، زيرا خود در دو بخش قرائت و فقه صاحب‌نظر است و در ادبيات يد طولايى دارد.

از اين رو تفسير وى- به حق- تفسير جامعى است و براى ديگران منبع‌