معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٧٢ - نسخ در قرآن و انواع متصور آن

نسخ در قرآن در انواع گوناگونى تصوّر شده كه عمده آن چهار نوع است.

١. نسخ حكم و تلاوت: آيه‌اى كه مشتمل بر حكمى است به‌طور كامل از صفحه قرآن محو شده باشد.

٢. نسخ حكم و بقاى تلاوت: حكم در آيه نسخ شده باشد، ولى آيه همچنان در قرآن باقى است.

٣. نسخ تلاوت و بقاى حكم: آيه از صفحه قرآن محو شده باشد، ولى حكم درون آن همچنان باقى و نافذ است.

٤. نسخ مشروط: با تغيير شرايط، حكم سابق نسخ شده باشد، ولى با برگشت شرايط گذشته، حكم منسوخ قابل بازگشت باشد.

آنچه از اين انواع چهارگانه معقول و قابل پذيرش مى‌باشد، نوع دوم و چهارم است.

١. نوع اول: شاهد مثال ندارد و آنچه در اين زمينه گفته‌اند، قابل پذيرش نيست. در اين باره حديثى از عايشه‌ آورده‌اند كه گفته است: در قرآن آيه‌اى درباره احكام «رضاع» بوده كه ده بار شيردادن به كودك شيرخوار، موجب حرمت مى‌شود. و سپس با آيه ديگر كه تنها پنج بار را موجب حرمت مى‌شمرد، منسوخ شد. گويد: هر دو آيه ناسخ و منسوخ، در قرآن ثبت بود و حتى تا پس از وفات پيامبر (ص) تلاوت مى‌شد، ولى پس از وفات پيامبر، هر دو آيه، با جويدن بزى از ميان رفت.[١]

چگونه ممكن است آياتى از قرآن كه همواره مورد تلاوت و قرائت همگان بوده و حتى پس از وفات پيامبر تلاوت مى‌شده، پس از وفات پيامبر با جويدن بز، به كلى از ميان برود، حتى نوشته‌هاى ديگران و محفوظات سينه‌ها نيز محو

[١] .« قالت: كان فيما أنزل من القرآن عشر رضعات معلومات يحرّمن، ثم نسخن بخمس معلومات، فتوفى رسول‌الله( ص) و هنّ فيما يقرأ من القرآن»؛ مسلم بن الحجاج القشيرى، صحيح، ج ٤، ص ١٦٧؛ صحيح ترمذى، ج ٣، ص ٤٥٦. ر. ك: صيانة القرآن من التحريف، ص ١٦٥.

زيعلى در پاورقى مسلم آورده است:« قالت كان فى صحيفه تحت سريرى، فلمّا مات رسول الله( ص) و تشاغلنا بموته دخل واجن البيت فأكلها» واجن: حيوان خانگى است.