معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٧٨ - ٤ آيه عدد رزمندگان

دهيد و خدا و پيامبر را اطاعت كنيد. خداوند بر آنچه مى‌كنيد آگاه است.

اين نسخ فورى بدان جهت بود كه آنچه مى‌بايست در دستور فوق، بر مسلمانان گفته شود و آنان را آگاه سازد كه نبايستى اوقات گران‌بهاى پيامبر را بيهوده تلف كنند، انجام گرفت و مسلمانان دريافتند كه جز در مواقع ضرورت، نبايد انتظار خلوت با پيامبر را داشته باشند و اين خود يك نوع تربيت عملى است كه آن روز، در جامعه مسلمانان اعمال شد تا تقاضاى خلوت با رهبران‌

خويش را تنها در مواقع ضرورى داشته باشند. اين، با «دستور آنى و نسخ فورى» صورت گرفت. و در واقع، يك تجربه عملى و آموزنده براى هميشه شد.[١]

لذا اين دو آيه، از همان موارد شخصى است كه اثر هميشگى خود را در پى دارد و از نوع «نسخ مصطلح» شمرده نمى‌شود. زيرا شاخصه نسخ مصطح آن است كه حكم سابق، در ظاهر شمولى و هميشگى باشد- كه در اينجا، تنها اصحاب پيامبر (ص) در همان مقطع زمانى خاص مقصود بودند و بس.

٤. آيه عدد رزمندگان‌[٢]

يا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتالِ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ يَغْلِبُوا أَلْفاً مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ.[٣]

اين آيه، درباره دستور قتال است كه هرگاه عدد رزمندگان اسلام به يك دهم عدد كافران برسد، قيام و جهاد واجب خواهد بود و بايستى بر انگيخته و با دشمنان كارزار كنند و حتماً پيروز خواهند بود. زيرا مسلمانان، از قدرت ايمانى خود كمك گرفته، و با تشخيص هدف والا مى‌جنگند و براى رسيدن به‌

[١] . آيت‌الله خويى از منظرى ديگرى به آيه نگاه مى‌كند و آن تحريك و تشويق مردم به نجواى بيشتر با رسول‌الله است؛ نه محدود كردن آن.( سيدابوالقاسم الموسوى الخويى، البيان فى تفسير القرآن، ص ٣٧٦)

[٢] . استاد در التمهيد فى علوم القرآن،( ج ٢، ص ٣٠١) اين آيه را از موارد نسخ مى‌داند و در علوم قرآنى هم ضمن طرح بحث ناظر بودن آيات، به نظر آيت‌الله خويى اشاره مى‌كند كه آيه از موارد نسخ نيست.( محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٢٦٣)

[٣] . انفال، آيه ٦٥.