معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٩٩ - الف بررسى سندى

الف. بررسى سندى‌

بخش قابل توجهى از اين روايات توسط ابو عصمة نوح بن ابى مريم مروزى‌ نقل شده است. آيت‌الله‌ خوئى‌ مى‌فرمايد:

برخى از راويان كذاب بوده‌اند. آنان تصور كرده‌اند ثواب قرائت قرآن اندك است، پس خودشان احاديثى در فضل قرآن و سور آن ساخته‌اند .. افرادى از قبيل ابو عصمة فرج بن ابي مريم مروزي و محمد بن عكاشه كرماني و احمد بن عبدالله جويباري از اين گروه مى‌باشند.[١]

قرطبى‌ گويد:

ابو عصمة نوح بن ابي مريم مروزي براى ترغيب مردم به كارهاى نيك اين احاديث را جعل نمود و خود گفته است: وقتى ديدم مردم به فقه ابوحنيفه روى آورده و از قرآن اعراض كرده‌اند، اين احاديث را جعل نمودم.[٢]

گويا ابو عصمة با آنكه مى‌دانست كذب بر پيامبر حرام است، در عين حال اين احاديث را جعل مى‌كرد، زيرا تصور مى‌كرد، بين دروغ عليه پيامبر و دروغ به نفع و عمل خود را از قسم دوم مى‌دانست. به‌هرحال روشن است كه بسيارى از احاديث مربوط به فضائل سور قرآن، مجعول و توسط وى ساخته شده است.[٣] هر چند قصد وى از اين كار قصد خوب بود، اما عملش، كذب و افترا بر پيامبر است. برخى نيز احتمال داده‌اند حديث فضائل سور قرآن توسط مأمون بن احمد سلمى‌ جعل شده باشد.[٤]

يكى ديگر از افرادى كه در جعل روايات خواص و فضائل سور، سهم زياد دارد، حسن بن على بن ابى حمزه بطائنى‌ است كه اكثر روايات خواص سور در

[١] . سيدابوالقاسم الموسوى الخويى، البيان فى تفسير القرآن، ص ٢٨.

[٢] . محمد بن احمد انصارى قرطبى، الجامع لاحكام القرآن، ج ١، ص ٧٨.

[٣] . كذاب و جعال بودن وى نزد علماى رجال و درايه شيعه و اهل‌سنت مورد اتفاق است و غالبا نيز تصريح كرده‌اند كه وى حديث فضائل را جعل نموده است. ر. ك: شهيد ثانى، الرعايه، ص ١٥٦؛ ابن اثير، جامع الاصول، ج ١، ص ٧٦؛ ميزان الاعتدال، ج ٤، ص ٢٧٩؛ منتهى المقال، ج ٦، ص ٣٨٧؛ ابوحاتم بستى، كتاب المجروحين، ج ٢، ص ٤٨؛ ذهبى، المغنى فى الضعفاء، ج ٢، ص ٤٦٧؛ هندى، تذكرة الموضوعات، ص ٨٢؛.

[٤] . ابوحاتم بن حبان تميمى بستى، كتاب المجروحين، ج ٢، ص ٤٥.