معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٠٣ - ٣«مشيت»

در پسِ اين شخصيت ظاهرى‌اش نهفته است. شخصيت باطنى و حقيقى كه، جايگاه ادراكات ارزشمند و احساسات بزرگ و بلند مرتبه متناسب با شخصيت والاى انسان است:

إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى‌ لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِيدٌ.[١]

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ وَ أَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ.[٢]

مقصود از قلب در اين آيه شخصيت والاى انسان است كه هرگاه از عمل كردن به قوانين شريعت سرباز زند، به حيوانى مبدل مى‌شود كه نشانه‌اى از انسانيت در او يافت نشود. همان‌گونه كه در آيه ديگر آمده است:

وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ.[٣]

٣. «مشيت»

واژه «مشيئت» در قرآن اصطلاحى خاص و مقصود از آن اراده حادث ناشى از مقام حكمت حق تعالى است؛ نه مطلق اراده. خداوند مى‌فرمايد:

قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ.[٤]

مقصود، «مشيت وفق حكمت» است. فرمانروايى را به هر كس كه حكمتش اقتضا كند، مى‌بخشد و از هر كس كه حكمت اقتضا كند مى‌ستاند.

[١] .« بى‌گمان در اين‌[ عقوبت‌ها] براى كسى كه صاحبدل باشد يا گوش شنوا و حضور داشته باشد، پندآموزى است». ق، آيه ٣٧.

[٢] .« اى مؤمنان! نداى خداوند و پيامبر را كه شما را به پيامى حيات‌بخش مى‌خوانند، اجابت كنيد. و بدانيد كه خداوند ميان انسان و دل او حايل مى‌گردد و در نزد او محشور خواهيد شد». انفال، آيه ٢٤.

[٣] .« و مانند كسانى نباشيد كه خداوند را فراموش كردند آنگاه آنان را دچار خود فراموشى كرد». يعنى: با به دست فراموشى، سپردن خدا، خود را نيز فراموش كردند و از ياد بردند كه انسان‌اند. حشر، آيه ١٩.

[٤] .« بگو: خداوندا! اى فرامانرواى هستى به هر كس كه خواهى فرمانروايى بخشى و از هر كه خواهى فرمانروايى بازستانى و هر كه را خواهى گرامى دارى و هر كه را خواهى خوار گردانى‌[ سررشته‌] خير به دست تو است؛ تو بر هر چيز توانايى». آل عمران، آيه ٢٦.