معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦١٥ - احكام زمينهاى موات

٤. باير بالعرض: آباد بوده، سپس ويران شده است.

١. زمين‌هايى كه طبيعتاً آباد بوده است: اين زمين‌ها، از انفال و از منابع‌

ثروت ملّى به‌شمار مى‌رود و در اختيار دولت قرار دارد.

تصرّف در آن‌ها، و بهره‌گيرى از آن‌ها، مشروط به اذن و نظارت دولت است كه دولت با حفظ منافع عمومى، و در نظر گرفتن مصلحت ملّى، مى‌تواند از آن بهره‌گيرى كند، يا به افراد و گروه‌ها اجازه بهره‌گيرى دهد، مشروط بر آنكه نظارت كامل بر آن‌ها را رعايت كند.

چنين زمين‌هايى هرگز به ملك كسى در نمى‌آيد، زيرا در ملكيت عمومى است، افراد مى‌توانند تحت شرايطى صرفاً از آن بهره‌گيرى كنند، و در محدوده «اذن»، حق اولويت پيدا مى‌كنند.

٢. زمين‌هايى كه به‌دست اشخاص، حقيقى يا حقوقى، آباد مى‌شود: آبادى اين زمين‌ها صرفاً براى آباد كننده حق اولويت مى‌آورد، و ملكيت آور نيست، چنانكه به تفصيل درباره آن سخن خواهيم گفت.

٣. زمين‌هاى باير بالأصل: نيز از انفال و مباحات اصليه به‌شمار مى‌روند، و در اختيار دولت هستند، تصرف و احياى آن‌ها به اذن و نظارت دولت بستگى دارد.

٤. باير بالعرض: از اختيار آباد كننده سابق بيرون مى‌رود و جزء انفال مى‌شود.

مباحث زير، پيرامون مسائل فوق مى‌باشد، تا روشن شود، هر يك از اقسام زمين از ديد فقه اسلامى، چه احكامى دارند:

احكام زمين‌هاى موات‌

زمين در شرايط و احوال مختلف، داراى احكام گوناگونى است كه به اساسى‌ترين آن‌ها رسيدگى مى‌شود، اينك خلاصه‌اى از آن احكام، سپس به تفصيل آن مى‌پردازيم:

١. تمامى زمين‌هاى موات، براى آبادى آماده است، و هر كس هر زمين‌