معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٩٥ - اشاره

براعة القسم في القرآن‌

اشاره‌

نويسنده قسم را به معناى «حلف بالله يا ديگرى به‌عنوان قطعى بودن خبر و تأكيد آن» مى‌داند. وى ستون اصلى قسم را تشبيه- به امر ثابت در واقع- معرفى مى‌كند و معتقد است: «چون قرآن به لغت عرب نازل شد، از اسلوب‌هاى محاوره آنان- از جمله قسم براى تأكيد- استفاده كرد.» بر اين اساس قسم را نوعى تأكيد رسا مى‌داند كه تأكيدش در تحقق خبر در نهايت است. ضمناً معتقد است مضاعف بودن تأكيد به حسب بالا رفتن درجه انكار يا تراكم شبهه، فرق مى‌كند.

در بخش «القسم و التشبيه» به اين نكته اشاره دارد كه قسم نوعى از تشبيه است كه موجب تأكيد و تثبيت كلام مى‌شود، لذا آن را در مباحث تشبهى كه باعث تأكيد است، جاى داده‌اند. آنگاه آيات هفت‌گانه‌اى را مطرح مى‌كند كه به يازده چيز قسم ياد شده و همه امور ثابت و يقينى‌اند. بر اين اساس به اين نكته لطيف توجه مى‌دهد كه بين آنچه كه به آن قسم ياد مى‌شود و آنچه بر آن قسم ياد مى‌شود، علاوه بر تناسب در اصل ثبات، مناسبت نزديكى نيز لازم است.

آيت‌الله معرفت با عنوان «الفاظ قسم» چهار عنوان (قسم، حلف، عمر و يمين) را مطرح مى‌كند و حروف قسم را چهار مورد مى‌شمارد. (١. حرف اصلى «باء» ٢. واو، ٣. تاء «مخصوص اسم جلاله» ٤. لام مسكوره «مخصوص اسم جلاله در تعجب»).