معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٥ - ب تأويلهاى ناروا

كمال و معرفت مى‌درخشند، از حساب اهل تصوف و عرفان ديگر گروه‌ها، كاملًا جدا است.

عرفاى عاليقدر شيعه، در شريعت و طريقت، هر دو، تابع رهنمودهاى اهل‌بيت عليهم السلام بوده، و در سير و سلوك، ذرّه‌اى از خطّ و مشى اهل‌بيت تجاوز نمى‌كنند. كاملًا در اين راه، پيرو بى‌چون و چراى ائمه معصومين مى‌باشند.

آرى! ديگرانند كه «شطحات» و ناهنجارى‌هاى فراوان، در گفتارها و كردارهايشان يافت مى‌شود، و اين نسبت، صرف ادّعا نيست، آنجا كه عيان است، چه حاجت به بيان است.

ب. تأويل‌هاى ناروا

در كنار تأويل‌هاى واجد شرايط، تأويل‌هاى ناروايى ديده مى‌شود كه فاقد شرايطاند. و بيشتر گروه‌ها كه از مكتب اهل‌بيت تغذيه نمى‌شوند، دست به چنين تأويل‌هايى مى‌زنند. آنان را «اهل تأويل» مى‌نامند. گروهى كه بى‌محابا و بدون رعايت شرايط لازم، دست به تأويل زده و در واقع، تحميل بر قرآن و يك نوع «تفسير به‌رأى» مرتكب شده‌اند.

«متصوّفه»[١] و سرآمد آنان محى الدين ابن عربى‌[٢] از اين دسته‌اند كه بدون ضابطه و تنها با تكيه بر ذوق شخصى دست به تأويل مى‌زنند.

نمونه‌هايى از اين‌گونه تأويل‌هاى بيرون از ضابطه را از نظر مى‌گذرانيم.

١. ابن عربى در كتاب فتوحات، فصلى تحت عنوان‌ كيف أخفي سبحانه أولياءه في صفة اعدائه‌[٣] باز كرده و در آن، آيه ٦ سوره بقره را به دو گونه «ايجاز و بسط» تأويل مى‌برد. صورت ايجاز آن چنين است:[٤]

[١] . مقصود: صوفيانى است كه از عرفان و صفاى كامل برخوردار نبوند، گرچه در جرگه صوفيان صافى ضمير شناخته شده‌اند.

[٢] . سراسر نوشته‌هاى ابن عربى، از اين‌گونه تأويلات انباشته است.

[٣] . چگونه خداوند سبحان، اولياى خود را در پوشش صفت اعدا پنهان داشته است.

[٤] . ر. ك: محمدهادى معرفت، تفسير و مفسران، ج ٢، ص ٣٨١.