معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٦٧ - تحويل قبله

و با نازل شدن اين آيات، مشكل حلّ شد.[١]

ذيل آيه به اين مطلب اشاره دارد كه رو به سوى قدس يا كعبه بودن، امرى اعتبارى است و نمى‌تواند منشأ افتخار باشد و اين چيزى است كه دانايان اهل‌

كتاب به خوبى مى‌دانند، گرچه به ظاهر به‌گونه‌اى ديگر وانمود مى‌كنند، اما خدا از حقيقت آنچه مى‌كنند آگاه است.

سَيَقُولُ السُّفَهاءُ مِنَ النَّاسِ ما وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كانُوا عَلَيْها؟ قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى‌ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ.

وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى‌ عَقِبَيْهِ وَ إِنْ كانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ ...[٢]

بسا، نابخردان گويند: چه چيز آنان [مسلمانان‌] را از قبله پيشين‌شان رو گرداند؟

بگو: شرق و غرب جهان از آن خدا است، [و به هر جا رو كنى به سوى خدا رو كرده‌اى‌] و اين خداوند است كه هر كه را شايسته بداند، به راه راست هدايتش مى‌كند.

قبله پيشين را، از آن جهت قبله‌گاه قرار داديم تا آزمون كنيم: چه كسانى بر پايدارى از پيروى پيامبر، استوارند و چه كسانى به پس وا مى‌گرايند!

البته اين آزمايش، سنگين بار است جز بر كسانى كه خداوند، مورد عنايتشان قرار داده و آنان را به شايستگى هدايت كرده باشد!

وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ.[٣]

مشرق و مغرب، هر دو از آن خدا است، پس به هر كجا روى كنيد، سوى خدا همان جا است. خداوند، فراگير و دانا است.

اين آيه- همان‌گونه كه اشارت رفت- در پاسخ به شبهه دوّم يهود نازل شد. به اين معنا كه اگر «وجه الله» كه رو به سوى آن مى‌شود، در مسجدالحرام است كه در خاور (شرق) مدينه قرار دارد، چرا تاكنون به سوى بيت‌المقدس، در باختر (غرب) مدينه رو داشته‌ايد؟ و اگر در بيت‌المقدس است، چرا اكنون به سوى بيت‌الحرام رو آورده‌ايد؟

[١] . ر. ك: تفسير قمى، ج ١، ص ٦٣. وى داستان مربوط به تغيير قبله را بيان كرده است.

[٢] . بقره، آيات ١٤٣- ١٤٢.

[٣] . بقره، آيه ١١٥.