معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٢١ - ٢ احيا حق همگانى است

و در جاى ديگر فرموده است:

ظاهر اطلاق النص و الفتوي عدم الفرق في المحيي بين المؤمن و المخالف بل و الكافر.

شهيد- رحمت‌الله- در كتاب‌ دروس‌- يكى از شرايط احيا را اسلام‌

مى‌داند:

ان يكون يكون المحيي مسلما ...

سپس مى‌فرمايد:

فلو احياها الذمّي باذن الامام (عليه‌السلام) ففي تملكه نظر. من توهم اختصاص ذلك بالمسلمين ...[١]

گمان برده مى‌شود كه حق احيا و تملك زمين‌هاى موات، مخصوص مسلمين باشد.

منشأ گمان تعبيرى است كه در صحيحه‌ كابلى‌ و غيره آمده است:

فَمَنْ أحيي ارضاً مِنَ المسلمين ...[٢]

ولى محقق در شرايع‌ مى‌گويد:

در صورت شمول اذن، او نيز مانند ديگران حق احيا و تملك دارد.[٣]

لكن جاى ترديد نيست كه اذن صادره عموميت دارد، و شامل هر كس مى‌شود كه در سايه رحمت اسلام حق حيات دارد. به‌خصوص با تعابير گسترده كه در گفته پيغمبر (صلى الله عليه و آله و سلم) و ائمه اطهار (عليه‌السلام) وارد شده است.[٤]

تعبير «مسلمين» نيز موجب تخصيص نيست، زيرا به اغلب نظر دارد، مانند:

لا يحل مال امرء مسلم الا بطيب من نفسه،[٥]

كه شامل ذمى و معاهد- در سايه اسلام- نيز مى‌شود، لذا اموال اهل ذمّه و كسانى كه در معاهده اسلام هستند، محترم مى‌باشد.

[١] . كتاب الدروس، ص ٢٩٢.

[٢] . وسائل الشيعة، ج ١٧، ص ٣٢٩، رقم ٢.

[٣] . شرايع الاسلام، ج ٣، ص ٢٧١.

[٤] . جواهر الكلام، ج ٣٨، ص ٨.( نصوص عامه وارده از ائمه اطهار و نبى اكرم( صلى الله عليه و آله و سلم)).

[٥] . عوالى اللئالى، ج ١، ص ٢٢٢، رقم ٩٨.