معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٣٨ - سه بخش سوره حمد

كرده‌اى)

نه كسانى كه- بر اثر سرپيچى- مورد خشم تو قرار گرفته‌اند، يا كسانى كه- بر اثر بى‌تفاوتى- به خودشان واگذار شده، در زندگى سرگردانند.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌. جزء هر سوره، و به‌خصوص سوره حمد (مورد اتفاق أمّت) است.[١]

در تمامى مصحف‌ها از روز نخست، با خط مشكى ثبت شده، در صورتى كه مرسوم بود كه اضافات بر نصّ وحى قرآنى، مانند نشانه‌ها با خطى رنگين ثبت مى‌شد. اگر بسم الله صرفاً براى نشانه فاصله سوره‌ها بود، مى‌بايست با خط رنگين باشد.

علاوه بر اينكه از روز نخست و موقع نزول هر سوره، در ابتدا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌ نازل مى‌شد و در روايات، از آن با عنوان‌ أكرم آية فى كتاب الله‌[٢] يا اعظم آية ...[٣] ياد شده است.

مستحب است در موقع تلاوت و حتى قرائت در نمازهاى اخفايى، جهراً آورده شود.[٤]

امام‌ باقر- عليه‌السلام- فرموده: پيغمبر اكرم- صلى الله عليه و آله و سلم- هنگام تلاوت قرآن، بسم الله را جهراً تلاوت مى‌فرمود، و قريش با شنيدن آن، تاب مقاومت نداشته مى‌گريختند. و آيه‌ وَ إِذا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلى‌ أَدْبارِهِمْ نُفُوراً[٥] در اين‌باره نازل شده است.[٦]

[١] . اتفق اصحابنا انها آية من سوره الحمد و من كل سورة و ان من تركها بطلت صلاته؛ سواء كانت الصلاة فرضاً او نفلًا( ابوعلى فضل بن حسن طبرسى، مجمع‌البيان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ٥٠)؛ التفسير الجامع الاثرى، ج ١، صص ٣٢٤- ٣٢٣.

[٢] . عن ابى جعفر( عليه‌السلام) قال: سرقوا اكرم آية فى كتاب الله بسم الله الرحمن الرحيم( تفسير عياشى، همان، ص ٣٣.)

[٣] . سمعت ابا الحسن( عليه‌السلام) يقول ... و اى آيه اعظم فى كتاب الله( همان، ص ٣٥).

[٤] .« انه يجب الجهر بها فيما يجب الجهر فيه بالقرائة و يستحب الجهر بها فيما يخافت فيه بالقراءة»( ابوعلى فضل بن حسن طبرسى، مجمع‌البيان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ٥٠)

[٥] . اسراء، آيه ٤٦.

[٦] . عياشى، همان، ج ١، ص ٣٤. ر. ك: التفسير الجامع الاثرى، ج ١، صص ٣٠٦- ٣٥٠( فى الاجهار ب-( بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ))