حكيم مؤسس است. چند تعليقه آن تاريخ كتابت دارد: ١٢٨٥ و ١٢٨٨ [١]. خط آقا على بسيار زيبا، خوشخوان، ريز و غالبا بدون خط خوردگى است. تعليقات سفر اول و بويژه سفر دوم كم حجم و تعليقات سفر سوم و چهارم زياد و گاهى مفصل است. طول تعليقات از يك كلمه تا چند صفحه در نوسان است. اين تعليقات مزين به امضاى آقا على يعنى «على المدرس عفى عنه» يا [١١٠] است. اين نسخه نفيس متعلق به كتابخانه شخصى استاد حسن حسن‌زاده آملى در قم مى‌باشد و نزديك سه ماه جهت استنساخ در اختيار راقم اين سطور قرار گرفت. اين نسخه ظاهرا همان نسخه‌اى است كه استاد آشتيانى در توصيف آن نوشته‌اند كه «مشتمل بر همه حواشى اوست و حواشى را به خط خود نوشته و در كتابخانه مرحوم آقا ميرزا فضل الله خان آشتيانى بوده و بعدا در اختيار ورثه آقا على قرار گرفت و تمام حواشى خود را كه در طول زمان و قبل از طبع اسفار در حواشى خطى نوشته بود به كنار صفحات اسفار چاپ تهران به خط خود منتقل نموده است.» [٢] دليل بر اينك اين نسخه همان نسخه توصيف شده است، اين است كه بسيار مستعبد است كه آقا على بيش از يك بار اين تعليقات مفصل را به حاشيه اسفار چاپ سنگى منتقل كرده باشد و نسخه استاد حسن‌زاده حاوى تمامى مشخصات ياد شده است. اين نسخه حاوى بيشترين حواشى آقا على نسبت به ديگر نسخ است. اگرچه مشخص كردن تاريخ نگارش ابتدايى تعليقات ميسر نيست، اما بطور قطع مى‌توان گفت كه تاريخ نگارش اين نسخه و لذا تاريخ بررسى مجدد حكيم مؤسس از اين تعليقات بعد از ١٢٨٥ و از جمله سال ١٢٨٨ است و مى‌تواند اين نگارش و بررسى تا آخر عمر شريف آقا على (١٣٠٧) ادامه يافته باشد، چرا كه اين نسخه همان اسفار شخصى مورد رجوع آقا على بوده است. از اين نسخه به اختصار با حرف (ن) ياد مى‌شود.

^ نسخه دوم: نسخه اصل، به خط آقا على مدرس تعليقات على حواشى الحكيم السبزوارى على السفر الثالث من الاسفار الاربعة، نسخه خطى شماره ١٧٨٩ كتابخانه مجلس شوراى اسلامى. تعليقات اوليه تاريخ كتابت ١٢٨٩ را با خود

[١]. رجوع كنيد به صفحات ١٨٦، ١٨٩، ١٢٩، ٦٣٠ و ٧٠١.

[٢]. مقدمه المسائل القدسيه، در رسائل فلسفى صدر المتألهين، ص ٥٥، شرح حال و آراء فلسفى ملا صدرا، ص ٢١٥، مقدمه المظاهر الالهيه ملا صدرا، ص ٢٥، مقدمه المبدء و المعاد، ص ٥٢، زاد المسافرين، ص ٢٥٣.