پنج شاخص حكمت متعاليه عبارتند از: صدر المتألهين شيرازى، ملا على نورى، ملا هادى سبزوارى، آقا محمد رضا قمشه‌اى و آقا على مدرس طهرانى. ويژگى‌هاى انديشه فلسفى آقا على به قرار ذيل است:

١- آقا على از چيره‌دست‌ترين شارحان آراى صدر المتألهين و مبانى حكمت متعاليه است شرح حكمت متعاليه آقا على در قالب تعليقات موجز و متين او بر كتب اصلى ملا صدرا يعنى حواشى الهيات شفا، حواشى شرح حكمة الاشراق، شرح الهداية الاثيرية، الشواهد الربوبية بويژه اسفار حاوى ژرف‌ترين تحقيقات در زواياى انديشه فلسفى صدر المتألهين است. تأمل در آثار متعدّد آقا على مدرس اثبات مى‌كند كه: «آقا على در احاطه به كلمات ملا صدرا و فهم رموز و مشكلات فلسفه آخوند از كليه كسانى كه در پيرامون مبانى ملا صدرا چيزى نوشته‌اند اعم از حاشيه يا مطلبى مستقل كاملتر بوده است.» [٢]

استاد آشتيانى معتقد است: «آقا على حكيم در حكمت متعاليه و تحقيق مبانى ملا صدرا صاحب‌نظر است به عقيده نگارنده او از آخوند نورى، ملا اسماعيل درب كوشكى و ملا آقاى قزوينى محقق‌تر است و در زهد و انغمار در تألّه و تحقيق در الهيات در عداد عده معدودى از راسخان در علم الهى به شمار مى‌رود.» [٣]

استاد سيد جلال الدين آشتيانى در مقايسه آراء آقا على مدرس و حاج ملا هادى سبزوارى ابتدا معتقد بودند كه: «به عقيده نگارنده آقا على در مباحث فلسفى از حكيم سبزوارى دقيق‌تر و محقق‌تر و از حيث احاطه به مبانى حكمى وسيعتر و متبحّرتر و از حيث‌

[١]. اگرچه نايب الصدر شيرازى با احتساب دو الف در آب و مآب در مصرع آخر مسدس، از هر دو ماده تاريخ دفاع كرده، اما شيخ آقا بزرگ طهرانى (طبقات اعلام الشيعة ص ١٤٧٤) چنين نوشته است: «و ارّخ وفاته تلميذه الفاضل الميرزا لطف على الشيرازى الملقب بصدر الافاضل فى آخر قصيدتين رثاه بهما و كلاهما غير صحيح، ففى الاوّل زيادة كثيرة و فى الثانى نقص كبير.» و الامر سهل.

[٢]. سيد جلال الدين آشتيانى، مقدمه شرح رساله مشاعر ملا محمد جعفر لاهيجى، صفحه ٤٨.

[٣]. سيد جلال الدين آشتيانى، مقدمه الشواهد الربوبيه، صفحه صد و بيست و پنج.