بين متأخرين از ارباب تحقيق اختصاص به شخص آقا على مدرس دارد. به عقيده نگارنده آقا على در مباحث فلسفى از حكيم سبزوارى دقيق‌تر و محقق‌تر و از حيث احاطه به مبانى حكمى وسيعتر و متبحرتر و از حيث استقامت فكر و جودت نظر وحدت ذهن كم‌نظير است، آقا على روى خضوع و ملايمت ذاتى كه داشته تمام افكار معاصران خود را مطالعه كرده است و خيلى بيشتر از حكيم سبزوارى به حوزه‌هاى تدريس حاضر شده است و اساتيد متعدد ديده است.» [١] استاد آشتيانى چندى بعد نوشته پيشين خود را اينگونه تكميل كرد «حقير بعد از تدريس چند جلد از كتاب اسفار و شواهد معتقد شد كه محقق سبزوارى از جهت سرعت انتقال و تحرير معضلات با عباراتى كوتاه و رسا بر آقا على ترجيح دارد.» [٢]

عبارت اخير نافى عبارات پيشين نيست. وجه رجحان حواشى حكيم سبزوارى توضيح مبانى و حل معضلات اسفار است حال آنكه وجه رجحان حواشى حكيم مؤسس در بحث انتقادى از مبانى حكمت متعاليه و نقد آراء ملا صدرا است. لذا هر كدام از اين دو حاشيه ارزشمند در مقام و موقعيت خود ارجح است، همچنانكه هر گلى بوى خود را دارد.

بعلاوه حواشى حكيم سبزوارى حتى در ميان آثار خود حاج ملا هادى در مقام اوّل نيست، چرا كه به تصريح همين استاد محترم «تعليقات حكيم به شواهد تحقيقى‌تر و محكم‌تر از حواشى اسفار است» [٣] بلكه حواشى سبزوارى بر شرح منظومه كه از آثار متأخر اوست از تعليقات شواهد نيز برتر است. به‌هرحال احتياط علمى اقتضا مى‌كند كه در ارزيابى آراء اين دو حكيم بزرگوار از رأى كلى اجتناب شود و ادله رجحان به شكل جزئى و مشخص و موردى از اين حواشى و تعليقات استخراج شود. اين مهم را در كتابى كه مستقلا به تحليل انتقادى آراء ابتكارى حكيم مؤسس اختصاص دارد انجام داده‌ايم و پس از انتشار دوره كامل مجموعه مصنفات آقا على منتشر خواهد شد.

آقا على مدرس، حكيم سبزوارى را «المعارف الكامل الباذل وحيد عصرنا رفع مقامه فى عالم التقديس» ناميده، از برخى تقريرات او به شدت تعريف كرده «لله دركّ»، «طيب الله‌

[١]. آشتيانى، مقدمه رسائل حكيم سبزوارى، چاپ اوّل، صفحه ٩٨ و ١٠٩ و ١١٠.

[٢]. آشتيانى، مقدمه رسائل حكيم سبزوارى، چاپ دوّم، صفحه ١٠٩ و ١١٠.

[٣]. آشتيانى، مقدمه الشواهد الربوبية ملا صدرا.