مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٦٠ - ١ آثار آقا على به گزارش خود و ديگران

بخش سوم: آثار قلمى حكيم مؤسس [١]

در اين بخش نخست، آثار قلمى آقا على را به گزارش خود وى، معاصران و اصحاب تراجم برمى‌شماريم، سپس آثار منتشر شده حكيم مؤسس اعم از چاپ سنگى و چاپ حروفى را معرفى مى‌كنيم، در سومين قسمت آثار بجامانده از آقا على به خط خود ايشان و در قسمت چهارم آثار بجامانده، به خط شاگردان و علاقه‌مندان را فهرست كرده‌ايم، تقريرات و مناظرات بجامانده را ضمن همين قسمت چهارم گزارش كرده‌ايم. پنجمين قسمت اين بخش به معرفى آثار مفقود آقا على اختصاص دارد. در قسمت ششم آثارى كه انتسابشان به آقا على احراز نشد برشمرده‌ايم، سپس آثار آقا على را از حيثيت‌هاى مختلف تقسيم كرده‌ايم، و در نهايت درباره شيوه نگارش و ادبيات آقا على و منابع آثار وى بحث كرده‌ايم.

١. آثار آقا على به گزارش خود و ديگران‌

حكيم مؤسس در رساله خود نوشت سرگذشت كه در اواخر عمر شريفش به رشته تحرير درآورده است تنها به پنج اثر خود اشاره كرده است. اين آثار عبارتند از: ١- رساله‌اى در اينكه منطق از علوم حكميه است، ٢- سبيل الرشاد فى اثبات معاد ٣- حواشى و تعليقات بر اسفار ٤- بدايع الحكم ٥- غزليات و اشعار. [٢]

شيخ آقا بزرگ طهرانى در الذريعه علاوه بر بدايع الحكم (ج ٣ ص ٦٤) و سبيل الرشاد فى اثبات المعاد (ج ١٢ ص ١٣٩) و الحاشية على الاسفار (ج ٣ ص ٢٠) سه اثر ديگر وى را باز شناسانده است يعنى: ١- الحاشية على شرح الهداية الاثيرية (ج ٦ ص ١٣٨) ٢- الرسالة الحملية (ج ٧ ص ٩٢) ٣- رسالة فى الوجود الرابطى (ج ٢٥ ص ٣٨).

هرچند به رساله نخست اشاره‌اى نكرده است. صاحب ريحانة الادب به اين مجموعه‌

[١]. نگارنده پيشتر مقاله ذيل را در اين زمينه منتشر كرده است:

«كتابشناسى توصيفى حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى» مجله آينه پژوهش، شماره ٤٦، مهر و آبان ١٣٧٦، قم.

[٢]. رساله سر گذشت، جلد سوم مجموعه مصنفات حكيم مؤسس.