در مقدمه اين چاپ از اسفار به مشخصات نسخ متن و حاشيه‌ها هيچ اشاره‌اى نشده است. ما اين شش تعليقه را با علامت اختصارى (مط) در آغاز سفر چهارم اسفار با شماره‌هاى ١٤٢٨ تا ١٤٣٣ ذكر كرده‌ايم.

^^^

لازم به ذكر است كه دو تعليقه از تعليقات اسفار آقا على در زمان حيات وى تحت دو رساله مستقل مشهور شده و با ضميمه شدن مقدمه‌اى به آنها توسط كاتبين مختلف استنساخ شده است، يكى «رسالة فى التوحيد» و ديگرى «رسالة سبيل الرشاد فى اثبات المعاد» است. ما اين دو رساله اسفارى را به عنوان رسائل فلسفى آقا على در آغاز جلد دوم اين مجموعه آورده‌ايم.

اما رسالة فى التوحيد، به اين رساله در تعليقه ١٥٧٤ اشاره كرده‌ايم. در نسخه پنجم (م) اين تعليقه با اشاره به جايگاه آن در اسفار آمده است، اما از اين تعليقه چهار نسخه ديگر به خط شاگردان آقا على نيز بدست آمد. در اين نسخ، مقدمه‌اى به متن تعليقه اضافه شده است، نويسنده اين مقدمه فاخر و اديبانه مشخص نيست اما قطعا از شاگردان فاضل آقا على است، با توجه به استقلال مطالب اين تعليقه بلند از سويى و كثرت نسخ اين تعليقه (٥ نسخه) و ارزش مقدمه آن ترجيح داديم آن را در عداد رسائل فلسفى حكيم موسس به شمار آوريم. و الامر سهل.

اما رساله سبيل الرشاد فى اثبات المعاد، ابتدا تعليقه‌اى در حدود ٤ صفحه بوده است كه بحمد الله متن اوليه آن به خط مصنف در نسخه اول (ن) در دست است. ما اين متن اوليه را به عنوان تعليقه ١٦٣٣ در تعليقات الاسفار آورده‌ايم. آقا على سپس اين تعليقه را بسط داده و به صورت رساله مفصلى درآورده است، در آغاز آن در توضيح اين گسترش آمده است «هذه تعليقة من تعليقاتى على مباحث المعاد من الاسفار الاربعة لصدر الحكماء و المتألهين قدس سره افرزتها و جعلتها رسالة مختصره مخصوصة باثبات المعاد الجسمانى بالبرهان العقلى حسب القواعد التها حقّقها الحكماء الالهيون المحققون قدست اسرارهم اجابة لالتماس بعض اخوان الدين و سميتها بسبيل الرشاد فى اثبات المعاد». آقا على در رساله خود نوشت سرگذشت نيز از آن به عنوان رسالة مستقلى ياد كرده است. بنابراين نقل آن در ضمن رسائل فلسفى حكيم موسس وجيه است.

در مجموع از اين پانزده نسخه، ١٧٢٠ تعليقه از آقا على مدرس طهرانى فراهم آمده است. اكثر اين تعليقات را از چهار نسخه اصل- به خط آقا على- نقل كرده‌ايم، و تنها كمتر از