مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ١٠٨ - ٦ - آيا اين تعليقات همه تعليقات آقا على بر اسفار است؟

يك دهم اين تعليقات اختصاصا از يازده نسخه ديگر نقل شده است. لازم به ذكر است كه از پانزده نسخه ياد شده چهار نسخه به خط حكيم موسس است و نسخه اصل محسوب مى‌شود كه از ميان آنها سه نسخه اول به لحاظ كثرت تعليقات، اكثر تعليقات را شامل مى‌شود، پنج نسخه ف، ى، ك، ش و ح نسخ درجه دوم ما محسوب مى‌شود كه در اكثر تعليقاتشان با نسخ اصل مشتركند و همانگونه كه گذشت تنها كمتر از يك دهم تعليقات اختصاصى اين نسخ هستند. نسخ دهم و يازدهم ارائه كننده تعليقه علت و معلول هستند كه در ضمن نخستين نسخه اصل به خط حكيم موسس آمده است. در نسخ دوازدهم و سيزدهم منحصرا تعليقه فى طريقة الصديقين آمده است. نسخه چهاردهم (تعليقه ان النفس كل القوى) در نخستين نسخه اصل به خط آقا على آمده است. تنها از نسخه پانزدهم كه بيش از شش تعليقه اختصاصى را شامل نمى‌شود با واسطه و نه مستقيما نقل مطلب كرده‌ايم. لذا درباره انتساب اين تعليقات به آقا على مدرس طهرانى مى‌توان گفت:

١- در تعليقات نقل شده از چهار نسخه اول كه به خط حكيم موسس است و بيش از ٩٠% تعليقات اين مجموعه را تشكيل مى‌دهد از حيث انتساب به آقا على هيچ بحثى نيست.

٢- تعليقاتى كه از ديگر نسخ- حداقل از دو نسخه غير اصلى نقل شده است- به احتمال قريب به يقين متعلق به آقا على است.

٣- تعليقاتى كه تنها از يك نسخه غير اصلى نقل شده است، به احتمال قوى متعلق به حكيم موسس است.

٤- ما تعليقاتى كه كمترين ترديدى در انتساب آن به آقا على روا بود، در اين مجموعه نقل نكرده‌ايم. ترجيح داديم بعضى حواشى مظنون را نقل نكنيم، اما حواشى ديگران را به سراى فاخر تعليقات حكيم موسس اذن ورود ندهيم. لذا مسئله صحت انتساب و استناد تعليقات به آقا على مدرس، دغدغه اول راقم اين سطور بوده است، و تا اطمينان از انتساب نيافته‌ايم حاشيه‌اى را به آقا على نسبت نداده‌ايم.

٦- آيا اين تعليقات همه تعليقات آقا على بر اسفار است؟

اما آيا اين مجموعه، همه تعليقات حكيم موسس بر اسفار را شامل مى‌شود؟ در پاسخ‌